2022: tien conflicten om in het oog te houden

Mauro Indelicato (2022)

Het nieuwe jaar brengt oude conflicten terug. Nu het nieuwe jaar begint, moet de internationale politiek in het reine komen met de politieke en militaire erfenis van 2021 zijn geërfd. In de komende 12 maanden zullen er ten minste tien zeer hete situaties zijn om in het oog te houden. Niet alleen oorlogen in de strikte zin van het woord, maar ook min of meer directe confrontaties betreffende de overheersing van een bepaald gebied of nationale veiligheidskwesties. Dit zijn de belangrijkste conflicten die de wereld van 2022 in de gaten zal moeten houden.

1. Spanningen tussen de VS en China

Het belangrijkste touwtrekgevecht van het jaar dat net begonnen is, zou wel eens opnieuw tussen Washington en Peking kunnen gaan. Er zijn veel knooppunten in de relatie tussen de twee machten. De grootste uitdaging, op dit moment meer politiek dan militair, ligt in de Stille Oceaan. 2021 is het jaar van de Aukus-overeenkomst tussen de VS, het VK en Australië. De duidelijke bedoeling van dit pact is een alliantie tot stand te brengen die in staat is de Chinese ambities in de regio af te schrikken. Het jaar 2022 zou de climax van de confrontatie rechtstreeks naar Taiwan kunnen brengen, waar in de afgelopen maanden reeds melding is gemaakt van de aanwezigheid van Amerikaanse troepen en waar de Chinezen anderzijds talrijke overvliegmanoeuvres hebben uitgevoerd. Taiwan, het eiland dat door Peking wordt opgeëist, is ook een belangrijk economisch centrum. Het produceert het grootste deel van de chips op de internationale markt en in een tijdperk van tekorten aan chips en halfgeleiders is de invloed van het eiland nuttig voor alle grote mogendheden in de sector.

2. Oekraïne en de oorlog in Donbass

Voor de komende maanden is het van groot belang om in de gaten te houden wat er gebeurt in Donbass, de pro-Russische regio in het oosten van Oekraïne die sinds 2014 in oorlog is met de regering in Kiev. Het afgelopen jaar is er een duidelijke escalatie geweest. Het Oekraïense leger heeft een aantal locaties veroverd in de bufferzones die in het kader van de akkoorden van Minsk van 2014 zijn ingesteld. Moskou van zijn kant heeft het groene licht gegeven om honderden troepen langs de grens te stationeren. In december, na een telefoongesprek tussen de Russische president Vladimir Poetin en de Amerikaanse president Joe Biden, brak een fase van ontspanning aan. De mogelijkheid van een rechtstreeks conflict tussen Moskou en Kiev blijft echter zeer groot. Er staan veel belangen op het spel. De mogelijke toetreding van Oekraïne tot de NAVO, en daarmee de mogelijkheid van een onwelkome uitbreiding van het Atlantisch Bondgenootschap naar het oosten, is het eerste schrikbeeld dat boven het conflict hangt. Ongeacht de hernieuwde gevechten bestaat de indruk dat het getouwtrek tussen de partijen nog lang zal duren.

3. Afghanistan en de terugkeer van het terrorisme

In 2021 was, afgezien van Covid, de belangrijkste gebeurtenis de intrede van de Taliban in Kaboel en de terugtrekking van de VS uit Afghanistan. In augustus, na precies 20 jaar, namen de Koranleerlingen het over. Op die manier won de fundamentalistische groep in feite een oorlog die onmiddellijk na 11 september 2001 begon. Het Afghaanse conflict is echter nog niet voorbij. Hoewel de Taliban weer aan de macht zijn, worden zij geconfronteerd met een aantal problemen die het land in de komende maanden zouden kunnen destabiliseren. Te beginnen met een economische crisis als gevolg van de bevriezing van de deviezenreserves van de voormalige Afghaanse regering, een omstandigheid die de beweging belet de handel nieuw leven in te blazen en de lonen uit te betalen. Dan is er nog de kwestie van de aanwezigheid van Isis. De Afghaanse cel van de groep heeft sedert augustus reeds verscheidene aanslagen gepleegd en elke verslechtering van de veiligheid zal de Taliban waarschijnlijk nog verder verzwakken. De economische blokkade en de terreuralarm zijn twee elementen die een mogelijke destabilisering van Afghanistan kunnen versnellen.

4. Kazachstan en Centraal-Azië

De crisis in Kazachstan is misschien het enige echte front dat in het nieuwe jaar is geopend. In feite gaan de oorzaken van de rellen die op 4 januari in dit Centraal-Aziatische land begonnen, terug tot voorgaande jaren. Het geweld van de protesten en de algemene rellerige toon die in Almaty, de grootste stad en voormalige hoofdstad, werd waargenomen, verrasten de autoriteiten. De reactie van de regering zou enerzijds de situatie kunnen normaliseren, maar anderzijds kunnen leiden tot een nog gewelddadiger confrontatie tussen de autoriteiten zelf en de rebellengroepen. Deze laatsten beschikken, mede dankzij de plunderingen van kazernes en politiebureaus, over wapens en munitie. Een eventuele instabiliteit in Kazachstan zou om verschillende redenen aanzienlijke gevolgen hebben. Ten eerste zou het een nieuwe doorn in het oog zijn voor Rusland in de voormalige Sovjet-ruimte. Ten tweede zou het ook verdere destabilisatie in de buurlanden kunnen aantrekken. Er zij aan herinnerd dat het Centraal-Aziatische gebied strategisch en gevoelig is, ook in geografisch opzicht, in het vooruitzicht van de confrontatie tussen de Verenigde Staten aan de ene kant en Rusland en China aan de andere kant.

5. Instabiliteit in Libië

2021 had een verkiezingsjaar moeten worden in Libië. Het overleg heeft echter niet plaatsgevonden en het mislukken van het verkiezingsproces zou de proloog kunnen zijn van een nieuwe fase van instabiliteit. Ondanks de ambities van de VN om presidentsverkiezingen te houden, blijft het Noord-Afrikaanse land sterk versnipperd, zowel politiek als militair. Sinds afgelopen maart is er een regering van nationale eenheid, maar tegelijkertijd is de huidige institutionele opzet onduidelijk en is de werkelijke controle over het grondgebied in handen van milities van allerlei slag. Bovendien zijn er nog steeds veel buitenlandse huurlingen in Libië, vooral die welke banden hebben met Turkije in het westen en met Rusland in het oosten. Meer dan tien jaar na de dood van Muammar Kadhafi heeft het land zijn stabiliteit nog niet hervonden en is de mogelijkheid van een grootschalige hervatting van de oorlog niet zo veraf. Gezien het strategische belang van Libië is het conflict in dat land een van de belangrijkste aandachtspunten in 2022.

6. De oorlog in Tigray, Ethiopië

Van de heetste fronten is dit misschien wel het front dat de internationale gemeenschap het minst heeft aangepakt. Toch is er een oorlog, die tussen eind 2020 en 2021 duizenden doden heeft geëist en Addis Abeba heeft doen beven. Het conflict in Ethiopië, waarbij regeringstroepen het opnemen tegen degenen die banden hebben met de TPLF in de noordelijke regio Tigray, heeft gezorgd voor instabiliteit in de grootste economie van de Hoorn van Afrika en politieke veranderingen teweeggebracht in het belangrijkste land van de regio. Met name sinds de oorlog in zijn gevoeligste fase is gekomen, heeft de Ethiopische regering haar toevlucht genomen tot China en Turkije en aldus haar bondgenootschappen gediversifieerd na jaren van toenadering tot de Verenigde Staten. Sinds eind december is er niet meer geschoten, niet omdat er een staakt-het-vuren is, maar omdat er een evenwicht is bereikt dat beide machten op het terrein tevreden stelt. De regering heeft al het grondgebied dat in de voorgaande maanden verloren was gegaan teruggewonnen, de Tigrayanen hebben de controle over de hoofdstad Makallè behouden. In 2022 zou de patstelling echter kunnen worden doorbroken en zou de oorlog opnieuw in een acute fase kunnen komen met onvoorspelbare gevolgen voor de stabiliteit van de regio.

7. Uitzichtloos conflict in Syrië

In het mediacircuit wordt er weinig over Syrië gesproken, maar de oorlog is nog steeds volop aan de gang en kan elk moment voor internationale hoofdpijn zorgen. De door Rusland gesteunde regering van Bashar Al Assad heeft allang de controle over alle grote steden herwonnen. De provincie Idlib, die in handen is van extremistische en pro-Turkse krachten, valt echter nog steeds buiten de controle van de regering. Daarom zal het conflict altijd gepaard gaan met een intensieve dialoog tussen Moskou en Ankara en zal het toekomstige evenwicht afhangen van de confrontatie tussen Poetin en Erdogan. Ook de Koerdische kwestie staat op het spel. Koerdische milities controleren het oosten van Syrië en zijn in het vizier van Turkije, dat altijd bereid is Syrisch grondgebied te betreden om degenen die het als zijn vijanden beschouwt, uit te roeien. Een opflakkering van het conflict tussen Idlib en de Koerdische gebieden zou dus niet alleen Rusland en Turkije aanbelangen, maar ook de Verenigde Staten, die nog steeds aanwezig zijn in de olieproducerende gebieden langs de Eufraat. Syrië is in feite een permanent schaakspel tussen de verschillende mogendheden met belangen in de regio.

8. Iran – VS en nucleaire onderhandelingen

In Wenen zijn besprekingen aan de gang om een mogelijk nieuw akkoord te bereiken over de Iraanse nucleaire kwestie. Vijf jaar na het eerste akkoord en vier jaar na het besluit van Donald Trump om het akkoord te verbreken, proberen Teheran en Washington opnieuw om tot een dialoog te komen. Maar het getouwtrek tussen de twee partijen zal waarschijnlijk een van de heetste hangijzers van 2022 blijven. De plannen voor een Amerikaanse inval op Iraans grondgebied zijn nooit helemaal van de baan geweest. In Irak daarentegen hebben de VS-strijdkrachten, twee jaar na de Amerikaanse bomaanslag waarbij generaal Qasem Soleimani om het leven kwam, naar verluidt ten minste zes aanslagen op hun eigen doelwitten verijdeld op bevel van sjiitische milities die banden hebben met Teheran. Achter de confrontatie tussen de Iraniërs en de Amerikanen is de Israëlische schaduw zeer aanwezig. De Joodse staat is bezorgd over de uraniumverrijkingsprogramma’s van de Islamitische Republiek en heeft eind 2021 herhaaldelijk Iraanse doelen in Syrië getroffen.

9. De vergeten oorlog in Jemen

Iran is ook verwikkeld in een touwtrekkerij met zijn regionale rivaal, Saoedi-Arabië. Een van de voornaamste inzetgebieden van deze confrontatie is Jemen. De oorlog in Jemen is al aan de gang sinds 2015, toen Riyad het bevel gaf om de aan Iran gelinkte Houthi-milities aan te vallen die het jaar daarvoor de Jemenitische hoofdstad Sana’a wisten te veroveren. Sindsdien is het conflict nooit opgehouden en heeft het ernstige humanitaire gevolgen gehad. Voor de Saoedi’s is de oorlog rampzalig geweest. De door Saoedi-Arabië geleide coalitie is gedeeltelijk ineengestort en is er niet in geslaagd haar politieke en militaire doelstellingen te verwezenlijken. Het conflict is in de laatste weken van 2021 in een stroomversnelling geraakt met Houthi-oprukken in Marib en de havenstad Hodeida. In 2022 wordt een verdere toename van de gevechtsintensiteit verwacht. De oorlog in Jemen is belangrijk om de machtsverhoudingen in het Midden-Oosten te begrijpen.

10. Israël-Palestina en onopgeloste spanningen

Ook in 2022 zal de situatie op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza onze aandacht opeisen. Vorig jaar brak een derde intifada bijna uit en beleefde de Gazastrook oorlogstaferelen na de confrontatie tussen Israël en Hamas. Het begon allemaal met Palestijnse protesten tegen onteigeningen waartoe de Israëlische regering tussen april en mei opdracht had gegeven in de Oude Stad van Jeruzalem. Met mogelijke kettingreacties van zowel Israëlische Arabieren als Hamas. De fundamentalistische beweging heeft talrijke raketten gelanceerd, die Israëlische invallen in de Gazastrook uitlokken. Scenario’s die in 2022 helaas niet zo ver van de realiteit verwijderd zullen zijn. De spanning in de regio is nog steeds erg hoog.

Vertaling: elementen

Oorspronkelijke tekst: https://it.insideover.com/guerra/i-dieci-conflitti-da-monitorare-nel-2022.html

En: Les dix conflits à surveiller en 2022 : Euro-Synergies (hautetfort.com)



Categorieën:Geopolitiek

Tags: , , , , , , , , , , , , , ,