Roemenië, Europa en het “Intermarium”-project

Cristi Pantelimon (2017)

In 2016 was een nieuwe geopolitieke operatie op Europese bodem van start gegaan, onder de naam Intermarium. Het hele scenario van deze operatie toont aan dat het Intermarium, een oude Pools-Litouwse imperiale nostalgie uit de Middeleeuwen, vandaag de dag een kunstmatige, anti-Europese constructie is, die indruist tegen de werkelijke behoeften van de Europese en Euraziatische geopolitiek. Het is een Amerikaans instrument om de oostelijke periferie van de Europese Unie te controleren, d.w.z. de contactruimte tussen de Duitse (en meer in het algemeen de Westeuropese) wereld en de Russische wereld. Roemenië lijkt niet geïnteresseerd in het spelen van de rol die de VS aan Polen en Oekraïne heeft toebedeeld; uit verklaringen van zijn vertegenwoordigers blijkt dat het niet van plan is zich te distantiëren van de Frans-Duitse kern van Europa.

Afgelopen zomer vond in Kiev, in het Radisson Blue Hotel, de presentatie plaats van de zogenaamde Intermarium-bijstandsgroep, die volgens een openlijk voor het Intermarium-project gunstig persartikel de voorbode zou zijn van een compact geopolitiek blok, met alle nodige attributen, en een “Oosters initiatief” zou zijn (1). De kaart bij het artikel in kwestie is werkelijk gedurfd: zij toont het gebied van de nieuwe geopolitieke constructie, te beginnen met het gebied van het voormalige Joegoslavië, met Bosnië-Herzegovina, Kroatië en Slovenië; het is merkwaardig dat Albanië, dat overigens een trouwe klant van de NAVO is, er niet op staat; zij omvat Hongarije, de Tsjechische Republiek, Slowakije, Polen, Oekraïne, Roemenië en ook, uiterst interessant, Wit-Rusland. De kers op de taart is dat de Krim op de kaart staat, waarschijnlijk als deel van Oekraïne. Het artikel maakt een lange excursie naar de protohistorie van dit geopolitieke project, te beginnen met de Pools-Litouwse unie van 1569 in Lublin. In feite zijn de wortels van het Pools-Litouwse koninkrijk nog ouder, aangezien de geschiedenis reeds in 1385 melding maakt van de politiek-dynastieke overeenkomst van Krewo, tussen de Poolse koningin Jadwiga en de Litouwse groothertog Jogaila, waarmee de fundamenten van de toekomstige Pools-Litouwse staat (2) werden gelegd. Als we kijken naar de kaart van de Pools-Litouwse federatie in de Middeleeuwen (3), zien we dat haar grondgebied min of meer overeenkwam met dat van het huidige Polen, gedeeltelijk met dat van Oekraïne en Wit-Rusland en met de Baltische gebieden, maar geen verbinding had met de Balkan en de Roemeense gebieden. Hetzelfde kan worden gezegd van de gebieden die overeenkomen met het huidige Hongarije, de Tsjechische Republiek en Slowakije. Het vrij korte leven van dit Pools-Litouwse koninkrijk eindigde in de 18e eeuw met de deling van Polen in 1772-1775 tussen Pruisen, Oostenrijk en Rusland. 

Afgezien van de dramatische en bewogen geschiedenis van Polen en de Polen en terugkerend naar onze eigen tijd, rijst de vraag: wat maakt het mogelijk dit project nieuw leven in te blazen? We moeten ook een andere vraag beantwoorden: hoe belangrijk is het huidige project voor Roemenië?

Het geciteerde artikel geeft een zeer duidelijk antwoord op de eerste vraag: “Het Intermarium, als alliantie van post-Sovjet staten, zou de stimulans willen zijn voor een ambitieuzer project, dat zover zou gaan dat op grotere schaal de militaire krachten van alle betrokken landen zouden worden gebundeld”, ten einde een soort alliantie te creëren die de NAVO aanvult en zich tegen het Russische imperialisme zou verzetten. In het artikel worden verder de gemeenschappelijke economische elementen van deze ruimte gespecificeerd, maar ook de culturele elementen.

Maar het belangrijkste punt is gemaakt wanneer het erom gaat het militaire doel van deze nieuwe geopolitieke constructie aan te geven. Een ander artikel ten gunste van het Intermarium levert een kleine bijdrage: deze eerste conferentie in Kiev vond plaats onder auspiciën van de Oekraïense Azov-beweging, die haar naam heeft gegeven aan het beroemde bataljon dat in de Donbas tegen de separatisten heeft gevochten en waarvan de hoogste leider, Andrij Biletski, afgevaardigde is in de Oekraïense Rada (4). Het Intermarium zou, niet meer en niet minder, “een alternatieve vector van Europese integratie” zijn. De initiatiefnemers van dit project hopen inderdaad, ook al is het momenteel een verre hypothese, op de “mogelijkheid om bondgenoten te hebben binnen de Russische Federatie, met het project van autonomie van de regio Kaliningrad, die bekend staat om haar strategisch belang op nucleair gebied”. De kritiek van Andrij Biletski op de Europese Unie, Frankrijk, Duitsland en de West-Europese staten, omdat zij Europa bureaucratisch kapot maken, werd breed uitgemeten. Het is waar dat er in het kader van de Europese naties een tendens bestaat om terug te keren naar traditionele waarden. Tenslotte is de Oekraïense politicus van mening dat het tijdperk van sterke natiestaten binnen Europa is teruggekeerd en dat Oekraïne daarvoor model kan staan. Het artikel over deze eerste presentatieconferentie van het Intermarium werd eveneens overgenomen en in het Engels vertaald (5). De indruk die men krijgt is die van een propagandaprogramma.

Wie leidt het Intermarium orkest?

Om te begrijpen wie de “tenoren” zijn van deze partituur, die hier en daar enkele prikkelende noten bevat (voor een gezaghebbend geopolitiek specialist als Robert Steuckers mag het Intermarium-initiatief dan in beginsel positief zijn, het wordt nu uitgevoerd door degenen die de Russisch-Duitse overeenkomst, die het Heartland waarvan Halford Mackinder sprak, in zijn oude glorie zou herstellen, trachten te verhinderen) (6), zal het nuttig zijn een gezaghebbend Amerikaans analist aan te halen, een expert op het gebied waarover wij spreken, namelijk George Friedman. In een artikel van 7 juli 2017 stelt de Amerikaanse analist dat het Intermarium niets anders is dan het instrument waarmee de Verenigde Staten elk initiatief van Rusland om naar het westen op te rukken proberen te voorkomen: “Het doel ervan zou zijn om elke mogelijke beweging van Rusland naar het westen in te dammen. De VS zou het steunen. De rest van Europa zou zich er zorgen over maken” (7). Met andere woorden, het Intermarium zal zowel voor Rusland als voor de rest van Europa een probleem zijn. Friedman rekent ook Turkije tot deze perimeter (samen met Polen en Roemenië, die hij als – persoonlijke voorkeur? – referentietoestanden van de nieuwe constructie) (8). Vanuit economisch oogpunt ziet Friedman in het Intermarium de mogelijkheid van een kleinschalige kopie van het Amerikaanse economische model, dat “ondernemender” is dan dat van West-Europa (d.w.z. meer in overeenstemming met de regels van de markt, en dus dichter bij de Amerikaanse belangen), en de mogelijkheid van ontwrichting van de Europese Unie, die hoe dan ook genoeg heeft om ontwricht te worden….

Polen, misschien wel de belangrijkste speler in dit geopolitieke project, heeft er zeker zelf belang bij om erbij betrokken te worden. De redenen hiervoor houden niet alleen verband met de historische betrekkingen van Polen met zijn oostelijke en westelijke buurlanden. Polen heeft regionale ambities, die volgens ons niet zullen worden afgezwakt door het relatieve falen van Oekraïne, integendeel. De Poolse historicus Tomasz Szczepanski (foto) zegt het ronduit: “De basis van het Intermarium-project is de doelstelling om in Oost-Europa (of Midden- en Oost-Europa), opgevat als de regio tussen Rusland en Duitsland, een machtspool te creëren die tegenwicht kan bieden aan de macht van de twee buurlanden. Het doel van de oprichting van een dergelijke pool is de regio te beveiligen tegen imperiale pogingen van Rusland en Duitsland en de voorwaarden te scheppen voor de vrije ontwikkeling van de volkeren van de regio” (9). Dezelfde historicus betoogt dat het Intermarium politiek gezien een tegenwicht vormt tegen het Russische imperialisme, maar cultureel gezien eerder tegen het occidentalisme is gekant. In deze benadering horen wij reeds een ander, meer gesofisticeerd niveau van discours, ver van goedkope anti-Russische of anti-Duitse propaganda.

De Poolse auteur zet de zaken recht wanneer hij betoogt dat de naties van de Oosteuropese regio, die de Russische hegemonie hebben meegemaakt, meer vertrouwen hebben in een bondgenootschap met de Verenigde Staten (dat verre van volmaakt is) dan in een Europese Unie die er geopolitiek op gericht zou zijn de Verenigde Staten uit Europa te verdrijven. In de nieuwe Europese veiligheidsarchitectuur moet rekening worden gehouden met de vrees van Polen (de Poolse historicus herinnert eraan dat de Duitse grondwet wettelijk bepaalt dat de grenzen van Duitsland die van 1937 zijn), omdat het negeren van deze vrees alleen maar kan leiden tot een verslechtering van de algemene situatie in Europa. Ondanks alle verdiensten van zijn observaties geeft de Poolse auteur blijk van een beperkt inzicht in de algemene politieke context wanneer hij het probleem van Kaliningrad, dat hij als een geopolitieke aberratie en een bedreiging voor Polen beschouwt, op tafel legt (dit schijnt een leitmotiv te zijn van de politieke benadering met betrekking tot het Intermarium). Hij stelt voor, sic et simpliciter, de “oplossing” van dit probleem in het voordeel van de Poolse staat…

Uit deze opmerkingen blijkt hoe historische intra-Europese geschillen een mogelijke Europese constructie met echte geopolitieke waarden, vrij van al deze min of meer achterhaalde twisten, in de weg staan. Een dergelijke onderneming zou zich moeten losmaken van historische eigenaardigheden, van nationaal egoïsme (zonder de natuurlijke deugden en behoeften van de Europese naties te negeren), ten einde van Europa een echte speler op het wereldgeopolitieke toneel te maken. Dankzij Thiriarts visie van een Europa van Lissabon tot Vladivostok (toegegeven, moeilijk op te leggen aan het collectieve mentale niveau van Europese “stammen”, zoals Thiriart naties noemde als louter morele en culturele entiteiten, verstoken van politiek elan), komen we tot een begrip van wat elke Europese natie zou moeten opofferen in een geopolitiek project van continentale integratie. Thiriart schrijft: “Aan het begin van de 21e eeuw zullen staten met minder dan 400 of 500 miljoen inwoners uit de geschiedenis zijn verdwenen. (…) De grootste onzin die ik de laatste jaren heb gelezen is die van het “Europa van de honderd vlaggen” (…). De grote staten, de enige die in de 21e eeuw zullen overleven, zullen noodzakelijkerwijs politiek moeten zijn en zullen noodzakelijkerwijs al die vage “raciale”, linguïstische en religieuze identiteiten die het Imperium zouden kunnen hinderen, moeten onderdrukken, verpletteren en uitroeien. Alleen de politieke natiestaat maakt de opbouw van grote, vrije, historisch autonome staten mogelijk. Hobbes zei terecht: “Vrijheid is macht”. Vandaag zou de macht voor ons een keizerlijke republiek zijn die zich uitstrekt van Dublin tot Vladivostok, binnen de structuren van een unitaire, gecentraliseerde staat” (10).

De ideeën van Tomasz Szczepanski zijn ook relevant voor het Roemeense geval. Een geopoliticus en cultuurman van het kaliber Aleksandr Dugin verklaarde onlangs in Boekarest, tijdens de presentatie van zijn boek Eurasian Destiny, dat Rusland veel fouten heeft gemaakt ten aanzien van Roemenië, evenals ten aanzien van Oekraïne (11). Een dergelijk discours, gericht op de toekomst en niet op het verleden van de betrekkingen met Rusland, is veel geschikter voor de huidige situatie van Europa, dat het hoofd moet bieden aan de grootste geopolitieke provocaties van het tijdperk na de Tweede Wereldoorlog (misschien wel groter dan die van de jaren negentig, toen het Sovjetimperium ineenstortte). In een dergelijk perspectief is het Intermarium project waardeloos. Het vervangt slechts een relatieve (onvermijdelijke?) interne Europese hegemonie door een niet-Europese (VS) hegemonie of geopolitieke inmenging. Elke ruimtelijk vreemde geopolitieke macht kan speculeren op de verschillen in geopolitiek potentieel tussen Europese staten om de Europese eenheid te destabiliseren. Het alternatief voor Europese integratie zal Europese desintegratie worden genoemd. Anderzijds wijst de hierboven geciteerde Poolse auteur erop dat de relatie tussen het Intermarium (waarvan de kern in Polen en Oekraïne ligt) en Rusland niet onvermijdelijk conflictueus hoeft te zijn, integendeel. Een meer geopolitiek “vreedzaam” Rusland zou wenselijk zijn. Ook een “imperialistisch” Rusland (in de ruimste zin van het woord) zou volgens ons aanvaardbaar zijn, op voorwaarde dat het de rol speelt van de ideale hegemoon die Carl Schmitt voor ogen heeft (12).

In dezelfde zin, nog steeds vanuit een Duits perspectief (dit keer dat van Jordis von Lohausen), zou de geopolitiek van een verenigd Europa de geopolitiek van een idealistisch Reich moeten worden, d.w.z. een Rijk dat als zodanig de waarde en de geldigheid erkent van alle naties die ermee instemmen zich bij het Rijk aan te sluiten. Het is minder belangrijk dat een dergelijk Europa verschillende motoren kan hebben (Rusland, Duitsland, Frankrijk, enz.). Belangrijker is dat, boven alle bestanddelen, het algemeen belang van het continent prevaleert (13).

Dat het Intermarium een gevaarlijk element is voor de Europese eenheid blijkt reeds uit de nieuwe concentraties van Russische troepen… aan de grens van deze (voorlopig) fictieve geopolitieke constructie. Polen en Oekraïne zijn de militaire pijlers van deze constructie (Roemenië speelt naar onze mening een minder belangrijke rol en we zullen zien waarom), maar in de demarcatielijn van deze nieuwe ruimte verschijnen nieuwe Russische militaire eenheden, als reactie op NAVO- manoeuvres in het oostelijk deel van Europa. De door Thiriart voorziene samenvoeging van geopolitieke subeenheden binnen Europa leidt tot een nieuwe scheiding, een nieuw geopolitiek gordijn, ditmaal misschien gevaarlijker, omdat het niet langer een ideologische grens is, maar een zuiver militaire, verplaatst van Berlijn naar Kiev (14).

De plaats van Roemenië in de Intermarium-matrix

Uit alle officiële Roemeense verklaringen blijkt dat Roemenië zich niet probeert te distantiëren van de zogenaamde Europese harde kern, gevormd door Duitsland en Frankrijk. Het is juist tegen deze harde kern dat het Intermarium gevormd zal worden, als het al gevormd wordt. Met een president van Duitse origine en een francofiele geschiedenis in de afgelopen eeuw, heeft Roemenië geen reden om de anti-Europese kaart te spelen die Polen heeft gekozen. Betrekkelijk onafhankelijk wat de produktie van koolwaterstoffen betreft (de invoer van Russisch gas vertegenwoordigt slechts 15% van de behoeften), lijkt Roemenië, in tegenstelling tot Polen, waarmee het goede betrekkingen onderhoudt (de meest opvallende episode van solidariteit tussen de twee naties is het asiel dat Roemenië in 1939 aan de Poolse regering heeft verleend), niet geïnteresseerd in de rol van kleine plaatselijke hegemonie die Polen met het Intermarium voor ogen staat. Men zou zelfs kunnen zeggen dat Roemenië probeert de twee kampen, het pro-Atlantische en het pro-Europese, met elkaar te verzoenen door de voorkeur te geven aan een afwachtende houding. Een belangrijke recente episode houdt verband met het uitrustingsbeleid van het Roemeense leger, een uiterst gevoelig gebied, waaruit men de meer algemene geopolitieke oriëntatie van het land kan afleiden. Zo heeft Roemenië zich ertoe verbonden Patriot-raketbatterijen aan te schaffen en de pers heeft melding gemaakt van een “beginselakkoord” van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken voor de transactie. Tegelijkertijd zijn de defensiespecialisten in het kader van het recente bezoek van de Franse president Macron aan Roemenië besprekingen begonnen met het concurrerende Franse bedrijf MBDA, waarvan het aanbod beter schijnt te zijn dan het Amerikaanse!(15).

Roemenië stelt zich aldus open voor een geopolitieke oriëntatie die we, zij het schuchter, als multipolair zouden kunnen omschrijven, in het besef dat de hegemoniale rol van de Verenigde Staten in Europa en de wereld begint te verzwakken. In die zin zijn er duidelijke inspanningen om de betrekkingen met Rusland te reguleren, maar ook een (her)opening van belangrijke wegen voor samenwerking met China, een geo-economische en geopolitieke actor die tot voor kort voor de deur van Roemenië werd “geblokkeerd” om redenen van verergerd pro-Atlanticisme. Onlangs is Roemenië belangrijke besprekingen begonnen over de bouw van twee kernreactoren met China; hieruit blijkt de bereidheid om de door de VS geïnspireerde geopolitieke remmingen te doorbreken. In deze omstandigheden kan het Intermarium, met alle publiciteit die het krijgt, alleen maar overkomen als een kunstmatige, anti-Europese en regressieve constructie ten opzichte van de werkelijke behoeften van de Europese en Euraziatische geopolitiek.

Vertaald door: elementen

Oorspronkelijke tekst: La Roumanie, l’Europe et le Projet “Intermarium” : Euro-Synergies (hautetfort.com)

Bron: artikel gepubliceerd in “Eurasia. Rivista di Studi geopolitici”, Anno XIV – n. 4, oktober-december 2017

Voetnoten:

[1] http://hajde.fr/2017/03/21/lunion-baltique-mer-noire-une-…

[2] Ion Constantin, Din istoria Poloniei și a relațiilor româno-polone, Ed. Biblioteca Bucureștilor, 2005, p. 18.

[3] https://ro.wikipedia.org/wiki/Uniunea_statal%C4%83_polono…

[4]http://cerclenonconforme.hautetfort.com/archive/2016/07/2…

[5] http://reconquista-europe.tumblr.com/post/146993199731/th…

[6] http://robertsteuckers.blogspot.ro/search?q=Intermarium

[7] https://geopoliticalfutures.com/intermarium-three-seas/

[8] George Friedman is bekend om zijn aandacht voor Roemenië. Op zijn eigen manier volgt hij de betrekkingen tussen Roemenië en de Russische Federatie op de voet. Hij was aanwezig in Chisinau (met zijn adviseurs, natuurlijk), om een stichting van geopolitieke aard voor te stellen. Het is interessant op te merken dat Friedman door de meest vastberaden Roemeense vakbondslieden wordt beschouwd als dicht bij de belangen van Moskou staand. Zijn voorzichtigheid in de verklaringen van Chisinau weerspiegelt wellicht ook de algemene situatie in de Republiek Moldavië, een staat die duidelijk niet de weg van het naburige Oekraïne wil volgen en veel voorzichtiger is in zijn beleid om Oost en West in evenwicht te brengen.

[9] http://www.europemaxima.com/l%E2%80%99autre-europe-un-ent…

[10] SEE http://www.leblancetlenoir.com/2015/04/europe-l-etat-nati…

[11]http://adevarul.ro/news/politica/reportaj-ideologul-putin…

[12] V. Carl Schmitt, The Concept of Reich in International Law, în Carl Schmitt, Writings on War, Polity Press, 2011, blz. 101-110. Voor een nuttige uitwerking van dit thema, met bijzondere verwijzing naar Carl Schmitt, zie Günter Maschke: http://www.archiveseroe.eu/maschke-a112853978

[13] Jordis von Lohausen, Les empires et la puissance, Ed. du Labyrinthe, 1996, blz. 196-197.

[14] http://www.limesonline.com/lanakonda-della-nato-alle-port…

[15] http://www.cotidianul.ro/cum-au-marcat-francezii-in-lupta…



Categorieën:Europese Unie, Geopolitiek

Tags: , , , , , , , , , ,