AUKUS, een nieuwe drieledige alliantie?

Vladimir Terekhov (2021)

De inhuldiging van AUKUS, een nieuwe geopolitieke configuratie bestaande uit Australië, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten (het acroniem is afgeleid van de beginletters van de deelnemende landen), is een van de meest opmerkelijke ontwikkelingen in de wereldpolitiek van de afgelopen weken geweest.

Op dit ogenblik is het moeilijk de aard van een dergelijke stap te beoordelen. Het is onwaarschijnlijk dat het om een nieuw militair en politiek blok gaat, aangezien de drie naties reeds gebonden zijn door langdurige wederzijdse defensieverbintenissen, een feit dat het Witte Huis in zijn verklaring over dit onderwerp niet aarzelde te vermelden. De laatste zin van dit document over deze verbintenissen luidde onder meer: “Wij verbinden ons ertoe deze visie te onderschrijven”.

Met uitzondering van de alinea waarin melding wordt gemaakt van plannen om acht onderzeeërs aan Australië te leveren, is het document uiterst pover en doet het denken aan de toespraken van Michail Gorbatsjov, die altijd bereid was om “te intensiveren en te verdiepen” wat hij noodzakelijk achtte. Volgens de verklaring is AUKUS opgericht om “het trilaterale veiligheidspartnerschap te versterken”.

Indien het hoofddoel van dit pact echter is om van Australië de leidende regionale macht te maken die in staat is China in toom te houden, dan draagt deze stap alleen maar bij tot de verwarring rond het beleid van de Australische regering ten aanzien van China, dat bijna altijd een ramp lijkt te zijn die zij zichzelf heeft aangedaan. Als deze veronderstelling waar is, begint deze koers ronduit suïcidaal te lijken. China heeft er reeds voor gewaarschuwd dat Australië door de aankoop van een vloot kernonderzeeërs een doelwit zou kunnen worden voor een Chinese kernaanval.

Over het geheel genomen wekt het aangekondigde AUKUS-project echter de indruk geïmproviseerd en ondoordacht te zijn, hetgeen een afspiegeling vormt van de overhaaste ontwikkeling ervan en van de pogingen om het te verbergen (voor concurrenten?). Bovendien zijn sommigen van mening dat AUKUS een negatieve invloed zou kunnen hebben op het QUAD-initiatief, een ander project dat de deelnemers wanhopig hebben geprobeerd te redden uit 15 jaar vergetelheid in Japan, dat blijkbaar niets wist van de ontwikkeling van AUKUS. Belangrijker is dat India dat evenmin heeft gedaan, hetgeen betekent dat de helft van de QUAD-leden in het ongewisse is gelaten.

quad-plus-1280×720.jpg

Tot nu toe lijkt het erop dat de belangrijkste reden achter AUKUS geld was: of, om precies te zijn, een exorbitante som van 56 miljard euro, die het Angelsaksische Australië “om de een of andere reden” besloot weg te geven in 2017 aan concurrenten uit de Angelsaksische wereld, de Fransen. In die tijd won Frankrijk een aanbesteding (de belangrijkste concurrenten waren de Japanners) voor de bouw van 12 moderne onderzeeërs met dieselaandrijving. Dit bedrag dekte niet alleen de kosten van de bouw van de onderzeeërs zelf, maar ook de ontwikkeling van de infrastructuur en de opleiding van de bemanning.

Het lijkt erop dat Australië een “bevel van bovenaf” heeft gekregen, een defensieaannemer uit een ander Angelsaksisch land, namelijk de Verenigde Staten. “Je krijgt meer voor je geld. Jullie krijgen onze nucleaire onderzeeërs”. Maar hoe zit het met “op regels gebaseerde” aanbestedingen? Het antwoord is heel eenvoudig: “regels” is een concept dat anderen moeten respecteren, niet wij.

Geen wonder dat de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Jean-Yves Le Drian, woedend was toen hij hoorde van de oprichting van AUKUS en het doel ervan (het is geheim gehouden voor belangrijke bondgenoten). Er is een volkomen natuurlijke (en niet alleen onderwater) verklaring voor dit alles. De eerste bijeenkomst van de Franse en Australische ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie (het “2+2-formaat”) heeft onlangs plaatsgevonden (op 30 augustus jl.). Hij werd afgesloten met de verklaring van een “versterkt strategisch partnerschap”.

Met andere woorden, de bilaterale betrekkingen verlopen soepel volgens de lijnen die werden geschetst tijdens het bezoek van de Franse president Emmanuel Macron aan Australië in mei 2018. Jean-Yves Le Drian was zelf rechtstreeks betrokken bij het welslagen van de bovengenoemde aanbesteding. En hier is “de steek in de rug”. Het lijkt erop dat de regering van Scott Morrison samenspande met haar “strategische partners” op het moment dat zij aan het onderhandelen waren.

De Franse reactie was heftig, met het terugroepen door Parijs van zijn ambassadeurs in de VS (een ongekende stap in de diplomatieke betrekkingen tussen NAVO-bondgenoten) en Australië. Ondertussen ontsnapte het VK aan de toorn van Frankrijk, dat van mening was dat Londen slechts “blindelings” de andere AUKUS-deelnemers had gevolgd (“wat kun je anders verwachten van deze onnozelaars, weet je wel?”).

Gezien de wijze waarop het Britse parlement de kwestie van de Britse deelneming aan dit project heeft besproken, lijkt Londen zich min of meer in deze zin bij het pact te hebben aangesloten. Blijkbaar is het besluitvormingsproces in het VK even chaotisch als in Washington.

Hoe ziet het Londense China-beleid eruit? Enerzijds zijn verschillende schepen van de Royal Navy, aangevoerd door het vliegdekschip HMS Queen Elizabeth, zojuist in Japan aangekomen om deel te nemen aan multilaterale oefeningen (met een duidelijke anti-Chinese agenda) in de regio van Okinawa. Ondertussen wijst Londen met de vinger naar Peking.

np_file_108252.jpeg

In dit verband is het vermeldenswaard dat Elizabeth “Liz” Truss, die voorheen verantwoordelijk was voor de internationale handel, is benoemd tot minister van Buitenlandse Zaken van het Verenigd Koninkrijk. In het bijzonder gaf zij uitvoering aan het handels- en economische aspect van het algemene beleid van het Verenigd Koninkrijk om “over te hellen” naar de Indo-Pacifische regio. Overigens heeft Elizabeth Truss in haar vorige publicatie gepleit voor het aanhalen van betrekkingen met Moskou.

Maar over het geheel genomen lijkt het erop dat het AUKUS-project inderhaast is ontwikkeld, zonder dat rekening is gehouden met de mogelijke gevolgen van een dergelijk slecht opgezet project. Zijn de verantwoordelijke autoriteiten werkelijk overrompeld en hebben zij de duidelijke vertakkingen van het project niet begrepen? Dergelijke projecten hebben immers de neiging zich te ontwikkelen volgens hun eigen interne logica, die hun auteurs verrast.

Tegelijkertijd roept het definiëren van AUKUS als een nieuwe “Triple Alliance” enkele onaangename herinneringen op wat de geschiedenis betreft. De geheime ondertekening van de “Drievoudige Alliantie” van 1882 tussen Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Italië bleek een historische mijlpaal te zijn, een datum die het begin markeerde van het slaapwandelen van de Europese leiders dat hen onverbiddelijk naar de Eerste Wereldoorlog voerde, die zeer ernstige gevolgen voor de gehele mensheid met zich meebracht, zowel voor de winnaars als voor de verliezers.

Wat Rusland betreft, mag het belang van AUKUS niet worden overdreven, maar moet het project worden geanalyseerd, aangezien schriftelijke en mondelinge verklaringen niet volstaan om veel duidelijkheid te verschaffen. We hebben op zijn minst wat details nodig die nergens te vinden zijn.

Vanuit het meest elementaire gezichtspunt weerspiegelen deze gebeurtenissen de groeiende urgentie van de versterking van de Chinees-Russische alliantie, die (dit punt moet worden benadrukt) tegen niemand gericht mag zijn. Met andere woorden, het moet volledig defensief zijn.

Intussen moet worden gezocht naar contacten met Amerikaanse facties die voorstander zijn van de oplossing van binnenlandse problemen (het gaat er hier waarschijnlijk vooral om de situatie in het binnenland onder controle te krijgen), moet de betrokkenheid van Washington bij conflicten op het gebied van de buitenlandse politiek in de wereld worden verminderd en moeten banden worden gesmeed met Rusland en China. Deze landen zijn niet geïnteresseerd in de ineenstorting van de nog steeds overheersende wereldmacht. Alleen al de kwestie van het Amerikaanse kernwapenarsenaal en wapenbeheersing is een enorm probleem.

Het is noodzakelijk te concurreren om invloed in Duitsland (met Frankrijk als concurrent), India en zelfs Japan. Rusland en China hebben hun eigen struikelblokken in hun betrekkingen met elk van deze mogendheden. Maar er zijn openingen die niet geheel onredelijk lijken. Dit gezegd zijnde, zullen Moskou en Peking flexibel en geduldig moeten zijn in hun betrekkingen met deze staten.

Vertaling: rv

Oorspronkelijke tekst: Gifle anglo-saxonne à Macron et solitude géopolitique de la France : Euro-Synergies (hautetfort.com)



Categorieën:Geopolitiek

Tags: , , , , , , ,