Europese Unie: een volwassen strategie voor de Indo-Pacifische regio?

Shreya Sinha (2021)

Nu het Indo-Pacifische verhaal in de hele wereld vaste voet aan de grond begint te krijgen, te midden van grote conflicten van militaire spanningen en burgerlijke onrust, heeft ook de Europese Unie haar eigen strategie ten aanzien van deze regio bekendgemaakt. Aangezien de regio decennia lang door de supranationale Unie is genegeerd, zijn er verschillende factoren die de EU ertoe hebben bewogen zich nu constructief met de Indo-Pacific te associëren. De redenen voor deze stap zijn onder meer de druk van haar Lidstaten, namelijk Frankrijk, Duitsland en Nederland. Voorts is de noodzaak om het hoofd te bieden aan de revisionistische uitdaging van China en de politiek-economische opkomst van dat land, samen met het streven van de EU om zich te vestigen als een relevante geopolitieke actor om haar aspiraties op het gebied van de wereldmacht te verwezenlijken, nog steeds de primaire drijfveer.

De geopolitiek van de Indo-Pacific is het verst ontwikkeld in de geschiedenis. De regio is goed voor bijna 60% van het mondiale BBP en huisvest drie van de vier grootste economieën buiten de EU (India, China, Japan). Door haar geografische realiteit staat de regio centraal in mondiale waardeketens, internationale handels- en investeringsstromen en loopt zij ook voorop in de digitale economie. In de in april 2021 gelanceerde strategie verbindt de EU zich politiek tot de regio met als doel “bij te dragen tot de stabiliteit, veiligheid, welvaart en duurzame ontwikkeling van de regio, op basis van de bevordering van de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en het internationaal recht”. Door de genoemde verbintenissen beseft de EU dat zij, gezien de internationale sfeer van wederzijds wantrouwen en concurrentie, moet voortbouwen op haar bestaande betrekkingen met meerdere regionale spelers, India, Japan en Zuid-Korea.

In de Indo-Pacific is sprake van een aantal oplopende spanningen, geostrategische rivaliteiten en betwiste gebieden, aangezien de regio van de Zuid-Chinese Zee erdoorheen loopt. De strategie zal de EU in staat stellen dergelijke grenskwesties op productieve wijze aan te pakken en de samenwerking op tal van gebieden, waaronder oceaanbeheer en intensivering van de samenwerking in multilaterale fora, te intensiveren. Gezien de normatieve macht die de Unie ter tafel brengt, zal zij trachten in de regio een zodanige orde te scheppen dat de regionale architectuur open en op regels gebaseerd blijft. De Unie streeft ernaar de kritieke zeeroutes te beschermen door capaciteitsopbouw en door de landen meer bewust te maken van het maritieme domein. Aangezien ook de mensenrechtenproblematiek in de Indo-Pacific in toenemende mate een bedreiging vormt voor de veiligheid en stabiliteit van de regio, raakt zij rechtstreeks aan de belangen van de EU, waardoor zij een actieve belanghebbende wordt.

Het is belangrijk op te merken dat de strategie komt op een moment van ongekende opkomst van China op wereldschaal. Hierdoor komt de Unie op gespannen voet te staan met China, aangezien Peking de veiligheid van het gebied blijft bedreigen door de onbetwistbare soevereiniteit over de Nine-Dash Line in de Zuid-Chinese Zee op te eisen. Historisch gezien zijn er in de betrekkingen tussen Europa en China talrijke momenten geweest waarop de EU en China met elkaar overhoop lagen. Bovendien is de EU met name de laatste jaren niet alleen beducht voor de Chinese provocatie van Europese landen door hen zonder uitzondering te dwingen een “één-China-beleid” te voeren, maar ook voor China’s aanval op de onafhankelijkheid van Hongkong en China’s stellingname dat het in zijn buitenlands beleid een “wolfskrijger-diplomatie” voert.

Decennialang is de relatie tussen de EU en China er een geweest waarin het ontbrak aan een gedeelde visie en een gemeenschappelijk doel. De Europese idealen van liberale democratie, mensenrechten, overhalen boven dwang voor het oplossen van conflicten, enz. vinden geen weerklank in China. Van China kan worden gezegd dat het antithetisch is aan waar het Europa van vandaag voor staat. Het feit dat Europa een normatieve mogendheid is, getuigt ervan dat het een ideële actor is die in zijn internationale betrekkingen wordt gekenmerkt door gemeenschappelijke beginselen en normen. China daarentegen heeft, ondanks het feit dat het de internationale handvesten inzake mensenrechten heeft ondertekend, voortdurend alternatieve en flexibele concepten van mensenrechten bevorderd die meer geschikt zijn voor autocratie dan voor vrijheid, zoals blijkt uit China’s gedrag en ontkenning van mensenrechten ten aanzien van Tibet en de Oeigoerse moslims.

De perceptie van de EU van China als een “systemische rivaal die alternatieve bestuursmodellen bevordert” is uiteengezet in het verslag van de Europese Commissie over EU-China: A Strategic Outlook (maart 2019). Dit wordt in belangrijke mate gevoed door het alarmerende nationalistische verhaal van China, dat in de schijnwerpers staat in verband met de wereldwijde gezondheidscrisis, maar ook door de groeiende steun van Peking voor de populistische partijen in Europa en het gefrustreerde onvermogen van Europa om toegang te krijgen tot de Chinese markten. De strategie stelt de EU in staat haar economisch gewicht in de regio te doen gelden door de toepassing van strenge normen in vrijhandelsovereenkomsten en -beleid. De betrokkenheid van de Unie bij de Indo-Pacific komt dus op een moment van collectieve weerstand tegen China op mondiaal niveau.

Met de versterking van het Quad of de Quadrilaterale Veiligheidsdialoog (VS, Japan, Australië, India) en de samenhangende inzet van regionale spelers, is de Indo-Pacific de nieuwe geopolitieke constructie, die niet kan worden genegeerd of in diskrediet gebracht door de belangrijkste spelers in de internationale gemeenschap. Een goed uitgewerkte strategie moet gepaard gaan met een krachtige uitvoering om een doeltreffend instrument voor verandering te worden. Hoewel de Indo-Pacifische strategie van de EU haar toegang geeft tot een gebied dat bepalend is voor de huidige wereldorde, is het van het grootste belang dat de strategie niet irrelevant wordt door een tandeloze tijger te worden. Zo kan de EU uiteindelijk uitgroeien tot een werkelijk strategische, mondiale geopolitieke speler.

Vertaling: OvM

Oorspronkelijke tekst: https://katehon.com/en/article/coming-age-european-unions-indo-pacific-strategy



Categorieën:Geopolitiek

Tags: , , , ,