De “New Space”: een ruimte universum in snelle transformatie

Christopher Coonen (2021)

Nu de mensheid de 60e verjaardag viert van de eerste ruimtereis van Yuri Gagarin, de succesvolle lancering van de Space X-raket die vier astronauten naar het Internationale Ruimtestation (ISS) bracht en gisteren nog eens vier terugbracht via de Space X-module, lijkt het gepast om een blik te werpen op het fenomeen New Space.  Ook al is het aan de oppervlakte een contrast met de Old Space, die destijds werd gedomineerd door de concurrerende geostrategische en militaire grootmachten, de Verenigde Staten en de USSR, toch laat het in feite de opvallende opkomst van de New Space zien; en het is ongetwijfeld op zijn plaats om niet van een Nieuwe Ruimte te spreken, maar van Nieuwe Ruimten. In werkelijkheid gaat het om verschillende verschijnselen die samengaan en bijdragen tot een algemene dynamiek.

Wat is de New Space? Het gaat om de omvorming van de Old Space tot een nieuwe ruimte rond vier hoofdlijnen: openstelling van de ruimte voor nieuwe actoren, hoofdzakelijk uit de particuliere sector, voor nieuwe landen, voor nieuwe toepassingsgebieden, waaronder militaire, en voor het nastreven van nieuwe doelstellingen, waaronder financiële. Old Space is de ruimtevaartindustrie zoals die nog maar enkele jaren geleden werd geconcipieerd: de spelers waren vooral staatsmonopolies, de doelstellingen waren hoofdzakelijk politiek en strategisch van aard met een zeer nauwe band tussen nationale militaire vraagstukken en de wetenschappelijke aspecten van ruimtemissies. Ze werden beperkt tot taken als observatie van de aarde, studie van het heelal, verkenning, demonstratie van technologie en menselijke activiteit in een lage omloopbaan. En kostenbeheersing en winstgevendheid waren helemaal geen prioriteit.

De nieuwe spelers zijn duizenden bedrijven, op dit moment vooral Amerikaanse, die de ruimte willen veroveren. Dit vertaalt zich in de privatisering van de toegang tot de ruimte en de komst in de ruimte-economie van spelers uit Silicon Valley en GAFAM. Deze nieuwkomers in een activiteitensector die voorheen was voorbehouden aan staten en overheidsinstellingen, brengen innovaties en technologieën uit andere sectoren, zoals digitale technologie en Big Data, naar de traditionele ruimtevaartsector. Jeff Bezos (oprichter van Blue Origin en baas van Amazon) ziet zijn rol als bouwer van ruimte-infrastructuur, zodat “de volgende generatie kan profiteren van een dynamische ondernemersomgeving in de ruimte. “

Publiek-private partnerschappen zijn ook in opkomst: het verlaten van het Amerikaanse ruimteveer in 2011 dwong de NASA om de markt voor de bevoorrading van het ISS open te stellen voor de particuliere sector met Space X, aangezien de NASA sindsdien afhankelijk was van de Russische Sojoez-raket om Amerikaanse astronauten naar het ruimtestation te vervoeren. Space X is niet de eerste onderneming die een herbruikbare draagraket op de markt brengt (die eer komt toe aan de Space Shuttle van de VS); het is echter wel de eerste onderneming die erin geslaagd is een draagraket te recycleren… en daardoor de kosten drastisch te verlagen (naar verluidt met bijna 30% van de gebruikelijke kosten).

Het belangrijkste effect van de Nieuwe Ruimte zijn de reacties die het gevolg zijn van de komst van deze start-ups en nieuwe spelers op ruimtevaartgebied. Deze onderbreking staat niet los van het ontwerp van de nieuwe, zuinigere Ariane 6 raket, aangezien deze traditionele speler gedwongen is op zijn beurt te innoveren met een herbruikbare draagraket. Voor Europa heeft het Europees Ruimte-Agentschap bewezen dat men op het agentschap kan rekenen. ArianeSpace, opgericht in 1980, werd niet alleen de eerste “particuliere ruimtetransporteur”, maar bleef tot voor kort ook de onbetwiste marktleider. En het heeft een groot aantal landen in staat gesteld hun eerste telecommunicatiesatelliet te lanceren.

Voor ontwikkelingslanden en snel groeiende landen is dit nieuwe tijdperk ook een ongekende kans in de geschiedenis van de verovering van de ruimte. Japan heeft met succes maansondes gelanceerd en asteroïden verkend. Met de Chang’e maanmissies en zijn Jade Rabbit rover, die in staat was het maanoppervlak te doorkruisen, is China een van de weinige landen die een dergelijke prestatie hebben geleverd. Bovendien heeft China enkele dagen geleden met succes een van de drie modules gelanceerd die zijn toekomstige ruimtestation in een baan om de aarde zullen vormen. En het mikt ook op missies naar Mars. India is ook uiterst dynamisch: stationering van een orbiter rond de maan, plaatsing van een sonde in een baan rond Mars, en nog een maanmissie bestaande uit een orbiter, een lander en een rover.

Tenslotte lanceert Israël regelmatig satellieten in een lage baan om de aarde met zijn Shavit-draagraket.

De vermenigvuldiging van overheidsactoren en de opkomst van particuliere actoren hebben geleid tot de vorming van het embryo van dit nieuwe ruimtetijdperk.

In de Nieuwe Ruimtetijd betekent het feit dat een bestemming bestaat nog niet dat het een doel is. Het moet in overeenstemming zijn met commerciële doelstellingen, hetgeen betekent dat bij de aanvang van elk programma moet worden nagegaan welke marktmogelijkheden er zijn. Daarbij denkt New Space, in tegenstelling tot Old Space, in de eerste plaats aan de behoeften van de klant en de gebruikers van de gegevens.

De nieuwe ruimte-economie maakt ruimtegegevens tot een product met een hoge toegevoegde waarde. Om de gedane investeringen te kunnen terugverdienen, moet het onmiddellijk beschikbaar zijn en worden gebruikt voor een zeer grote verscheidenheid van commerciële toepassingen en diensten, ook op gebieden die voorheen aan overheidsactoren waren voorbehouden, zoals wetenschappelijk onderzoek of ruimteverkenning.

Een van de belangrijkste voorwaarden voor de Nieuwe Ruimte is de miniaturisering van satellieten: microsatellieten en nanosatellieten stellen nieuwe spelers in staat zich hun satelliet te “veroorloven”, waarbij de door de klanten te betalen lanceer- en in-orbit-kosten in de eerste plaats afhangen van het gewicht van de te vervoeren nuttige lading. Kleinere satellieten betekenen lichtere satellieten – ze worden niet langer gemeten in tonnen en meters maar in kilo’s en centimeters – en zijn dus goedkoper.

Ook kunnen meer satellieten tegelijk worden vervoerd: alleen al in maart 2021 werden meer dan 360 satellieten in een baan om de aarde gebracht.

Met andere woorden, tienduizenden satellieten, die reeds in clusters gelanceerd beginnen te worden, zullen de ruimte bevolken. Zij zullen de kern vormen van het Starlink-project, dat tot doel heeft een zeer krachtig en wereldwijd netwerk tot stand te brengen dat het internet toegankelijk zal maken voor gebruikers die er thans in de meest afgelegen delen van onze planeet geen toegang toe hebben.

Deze proliferatie van innovatie zal leiden tot het ontwerpen van ruimtevaartfabrieken, maan- en asteroïdenontginning, ruimte- en suborbitaal toerisme, particuliere ruimtestations, “deep space”-verkenningsmissies, en ook bedrijven die gespecialiseerd zijn in financiële informatie op de ruimtevaartmarkt. We kunnen er zeker van zijn dat deze nieuwe industrie binnen enkele decennia honderden miljarden dollars waard zal zijn…

Op een iets nieuwere manier is de ruimte niet langer alleen een uitgestrekte plaats om symbolische of militaire macht te doen gelden. Het is een kwestie geworden van geld verdienen, hetgeen een beleid impliceert van verlaging van de kosten van toegang tot de ruimte om concurrerend te zijn. Het gevolg van deze kostenverlaging is dat meer spelers zich kunnen gaan bezighouden met de commerciële exploitatie van de ruimte en zo marktaandeel kunnen veroveren, terwijl tegelijkertijd een grotere vraag wordt gegenereerd. Niettemin zijn regeringen nog steeds zeer grote klanten en steunen zij “hun” ruimtevaartindustrie soms met veel overheidsgeld – wat zou Space X zijn zonder NASA-financiering? De volgende stap wordt de opkomst van commerciële ondernemingen die uitsluitend met particuliere middelen worden gefinancierd. De structuur van de markt zal dus verder evolueren, groeien als het ecosysteem levensvatbaar blijkt, en autonoom worden ten opzichte van overheden naarmate het groeit.

Een ander prioritair toepassingsgebied ten slotte is militair, zoals blijkt uit de oprichting door president Trump van de Amerikaanse Space Force, waarbij Frankrijk zich heeft gevoegd met het in Toulouse gevestigde Space Command. De US Space Force is een nieuwe tak en zal bestaan uit 16.000 militairen en burgerpersoneel dat reeds in dienst is van de US Air Force. De Amerikaanse minister van Defensie vatte de kwestie als volgt samen: “De US Space Force zal Amerika’s nationale belangen beschermen door zich uitsluitend op de ruimte te richten. In overeenstemming met onze nationale defensiestrategie zal de US Space Force ervoor zorgen dat wij kunnen concurreren, afschrikken en winnen vanuit een sterke positie, waarbij onze manier van leven en nationale veiligheid worden beschermd.” Ongetwijfeld zullen andere mogendheden zich in deze richting bewegen, met China en Rusland als de meest voor de hand liggende kandidaten. Hoewel deze ontwikkeling waarschijnlijk onvermijdelijk is, is zij toch verontrustend omdat het Verdrag van 1967 inzake de beginselen met betrekking tot de activiteiten van staten op het gebied van het onderzoek en het gebruik van de kosmische ruimte, met inbegrip van de maan en andere hemellichamen, de plaatsing van wapens in de ruimte verbiedt en dus vreedzame activiteiten voorstaat. Dit belangrijke verdrag op het moment van ondertekening lijkt echter volstrekt ontoereikend in deze tijd met het grote aantal actoren, de veranderde belangen en de evolutie van de ruimtevaarttechnologieën. Raketten die vanaf de aarde worden afgevuurd om ruimteobjecten te vernietigen, vallen namelijk buiten het toepassingsgebied van dit verdrag. Bovendien wordt in het verdrag geen melding gemaakt van wapens naar bestemming; elke satelliet kan immers een wapen worden als hij in een baan om de aarde wordt gebracht en naar een vijandelijke satelliet wordt gezonden. Het wordt dus dringend noodzakelijk opnieuw te onderhandelen over dit verdrag uit een zeer ver verleden.

Met de New Space valt in de komende jaren een overvloed aan innovaties te verwachten, maar ook de uitbreiding van de geopolitieke rivaliteit op aarde naar de ruimte, met name tussen de Verenigde Staten en China. Het is betreurenswaardig dat Europa, dat zijn programma’s voor de verkenning van de menselijke ruimte heeft opgegeven, nu gedegradeerd is tot junior partner.

Christopher Coonen (Geopragma, 3 mei 2021)

Vertaling: OvM

Originele tekst: : http://metapoinfos.hautetfort.com



Categorieën:Geopolitiek

Tags: , , , , , , ,