Nordstream 2: Rusland en Duitsland zijn een ander paar mouwen dan Iran

Samuel Furfari (2021)

Oekraïens gas, Russische olie, koolwaterstofroutes, het grote energiespel is in volle gang in Midden-Europa, met Duitsland als hoofdrolspeler. Maar Rusland en Duitsland zijn Iran niet, en Washington zal waarschijnlijk verbijsterd staan over de manier waarop de rivaliteiten zich ontvouwen.

Amos Holstein is terug. De speciale gezant van president Barack Obama voor energiegeopolitiek is zojuist door de man die Obama’s vicepresident was, opgeroepen om de kwestie van de Nord Stream 2 pijpleiding te behandelen. Holstein stond aan het hoofd van het “Bureau of Energy Resources”, een bureau dat tijdens Obama’s periode op het ministerie van Buitenlandse Zaken werd opgericht om alle diplomatieke activiteiten van Washington op het gebied van energiegeopolitiek te bundelen. Tijdens de Trump-regering zat Holstein in de raad van toezicht van het Oekraïense energiebedrijf Naftogaz. Biden heeft goed gekozen, aangezien deze diplomaat goed thuis is in energiegeopolitiek en de Oekraïense situatie, die beide van essentieel belang zijn om uit het moeras van het Nord Stream 2-project te geraken.

Sinds september 2011 wordt Duitsland rechtstreeks van Russisch gas voorzien via de Nord Stream 1-pijpleiding, die rechtstreeks van Rusland naar Duitsland onder de Oostzee loopt en 55 miljard kubieke meter (Gm3) kan vervoeren. De pijpleiding werd ingehuldigd door Angela Merkel en de toenmalige Russische president Dmitri Medvedev in aanwezigheid van de Franse en Nederlandse premiers, aangezien Duitse, Nederlandse en Franse bedrijven in het project hadden geïnvesteerd. De waarde van deze pijpleiding is duidelijk : Duitsland heeft gas nodig en de USSR en Rusland zijn altijd trouwe leveranciers van deze energie geweest. In 2011 importeerde Duitsland 83 bcm gas; ondanks zijn energietransitiebeleid importeerde het land in het jaar vóór de Covid-crisis nog 83 bcm. Rusland exporteert 188 Gm3 naar de EU of ¾ van zijn export of 27% van zijn productie. Net als de andere lidstaten kan Duitsland niet zonder deze overvloedige en goedkope energie.

De kwestie van het Oekraïense gas

Om niet langer afhankelijk te zijn van de doorvoer van Russisch gas door Oekraïne, hebben dezelfde bedrijven besloten een nieuwe gaspijpleiding onder de Oostzee aan te leggen, Nord Stream 2. Het Europees Parlement en een vice-voorzitter van de Commissie-Junker – de Slovaak Maroš Šefčovič – verzetten zich hier al snel tegen, met als argument dat er te veel Russische afhankelijkheid was en dat de doorvoer via Oekraïne… en Slovakije gehandhaafd moest blijven. Aangezien niet duidelijk is waarom een rechtstreeks bevoorraad Duitsland kwetsbaarder zou zijn dan wanneer het via de pijpleiding via Oekraïne zou worden bevoorraad, kan men zich afvragen of dit verzet niet een kwestie is van internationale politiek die verband houdt met de betrekkingen tussen Oekraïne en Rusland. Er zij op gewezen dat de doorvoer van Russisch gas Oekraïne ongeveer 3 miljard dollar per jaar oplevert.

Dit brengt ons terug naar Washington. De Republikein Adam Kinzinger diende in 2019 een wetsvoorstel in met de titel “Europese energiezekerheid en -diversificatie”, dat het ministerie van Buitenlandse Zaken de opdracht moest geven bijstand te verlenen bij de ontwikkeling van energie-infrastructuur in Europa, met inbegrip van politieke, technische en diplomatieke steun voor aardgasinfrastructuur. Hoewel dit voorstel uiteindelijk niet werd aangenomen, kan men zich afvragen welk recht de Verenigde Staten zouden hebben gehad om zich zo opdringerig in het energiebeleid van de EU te mengen.

De regering-Trump heeft, aangespoord door een verrassende tweeledige overeenkomst in het Congres, sancties uitgevaardigd tegen de bedrijven die de nieuwe verbinding aanleggen. De ervaring met de Amerikaanse sancties tegen Iran leert dat zij een sterk afschrikwekkend effect hebben. De EU heeft wel geprobeerd hen tegen te werken met de oprichting van INSTEX, een speciaal vehikel voor economische uitwisselingen met Iran, maar dat was een goed verborgen diplomatiek fiasco. Joe Biden kon niet minder doen dan Donald Trump, dus zijn minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken “herhaalde zijn waarschuwing dat elke entiteit die betrokken is bij de Nord Stream 2 pijplijn Amerikaanse sancties riskeert en onmiddellijk moet stoppen met het werk aan de pijplijn.” Het Nord Stream 2-project blijft geblokkeerd op slechts 150 km van de Duitse kust.

Het officiële argument van de VS is dat de EU te afhankelijk dreigt te worden van Rusland. Dit gaat niet op. De mondiale gasmarkt is vloeiend en dynamisch geworden. Nieuwkomers zoals Australië, Papoea-Nieuw-Guinea, Mozambique en zelfs Israël oefenen druk uit op de traditionele grote exporteurs zoals Qatar, Noorwegen, Algerije en Rusland. Voorlopig telt Iran, dat bijna evenveel gas heeft als Rusland, niet mee op deze markt, maar als de samenwerkingsovereenkomst tussen Iran en China die in de maak is, werkelijkheid wordt, zou de wereld wel eens overspoeld kunnen worden met gas. Hoewel Rusland de grootste gasreserves heeft, kan het de geopolitieke gaskaart niet uitspelen, omdat je op deze markt, net als in een tangowedstrijd, met twee wint of verliest. Het verbreken van een gasleverantie – om nog maar te zwijgen van de take-or-pay-contracten die de exporteur juridisch binden aan de importeur – maakt het vertrouwen voorgoed kapot, en Rusland zou aan niemand meer een kubieke meter gas verkopen.

Waarom behandelt Washington Duitsland, een belangrijke bondgenoot, dan als Iran?

1. Het enthousiasme van de Texaanse senator Ted Cruz – een mogelijke Republikeinse presidentskandidaat – voor deze sancties onthult één reden: dankzij de schaliegasvoorraden in Texas zijn de VS een exporteur geworden. Het exportpotentieel zet de Amerikaanse gaslobby ertoe aan meer gas aan de EU te willen verkopen. Om Washington gunstig te stemmen heeft Berlijn zelfs aangeboden een terminal voor de invoer van gas in Hannover te bouwen.

2. In de Senaat heerst een anti-Russische houding die teruggaat tot de Koude Oorlog. Dit bleek uit de druk die Obama uitoefende om de EU mee te slepen in sancties tegen Rusland tijdens de Donbass-crisis, ook al heeft de EU een commercieel en strategisch belang in Moskou dat Washington niet heeft. Hoewel neo-conservatieven uit beide kampen komen, zijn zij overwegend Republikeins.

3.  Deze anti-Russische houding komt tot uiting in de steun aan Oekraïne. Joe Biden heeft de Oekraïense president, Volodymyr Zelensky, zojuist verzekerd van zijn “niet aflatende” steun. Het feit dat Amos Holstein voor het Oekraïense gasbedrijf werkte, maakt de demonstratie compleet.

Moskou en Berlijn zijn echter Teheran niet. Ze zullen een manier vinden om de verbinding te voltooien, want je geeft een investering van 11 miljard dollar die bijna voltooid is, niet op. Merkel blijft zeggen dat dit een commercieel project is dat de politiek niet in de weg mag staan. Als zij wil dat het project wordt voltooid, kan zij de kwestie beter vóór de parlementsverkiezingen van september oplossen, want als de Groenen in de regering komen, zal hun felle verzet tegen fossiele brandstoffen meer invloed hebben dan zelfs Washington, waarvan zij paradoxaal genoeg de geostrategische belangen zijn gaan behartigen.

Biden, die belang heeft bij het herstel van bruggen met de EU, heeft een uitweg uit de crisis nodig. Wat zijn de oplossingen om er uit te komen? Dat is wat Biden aan Holstein vroeg. Gezien zijn achtergrond zullen die waarschijnlijk draaien om het vredesproces in Oekraïne. Misschien zal de Alexei Navalny situatie deel uitmaken van de deal. Maar we mogen niet denken dat de teruggave van de Krim aan Oekraïne een onderdeel van de onderhandelingen kan zijn. Dat zou hetzelfde zijn als Frankrijk vragen Elzas-Lotharingen aan Duitsland terug te geven. Misschien zou de EU zich ertoe kunnen verbinden meer Amerikaans gas te kopen, zelfs als dit betekent dat deze invoer moet worden vermomd onder het mom van het gebruik ervan voor de productie van waterstof, waarvoor Duitsland de aanstichter is.

Rusland, dat andere geopolitieke kaarten in handen heeft, zal deze vernedering niet toestaan. Merkel en haar partij kunnen niet overkomen als een zwakke vazal van Washington, noch tegenover haar eigen volk, noch tegenover de andere lidstaten van de EU.

Washington heeft zich vergist door te denken dat het Duitsland behandelt als Iran. Het is aan hem om de oplossing te vinden.

Vertaling: OvM

Oorspronkelijke tekst: https://www.revueconflits.com/samuel-furfari-nord-stream-2-lallemagne-et-la-russie-ne-sont-pas-liran/



Categorieën:Geopolitiek

Tags: , , , , , , , , , , ,