Waarom Turkije de normalisering van de betrekkingen met de VS niet kan afdwingen

Salman Rafi Sheikh (2021)

Hoewel de banden tussen Turkije en de Verenigde Staten de laatste jaren onder druk zijn komen te staan en een strategische scheiding niet langer geheel onrealistisch is, blijft het buitenlands beleid van Turkije draaien om het vinden van een evenwicht tussen het Westen en het Oosten. Hoewel de geografische ligging op de grens van Azië en Europa bepalend lijkt te zijn voor een groot deel van de huidige bredere oriëntatie van het buitenlands beleid, heeft Turkije onder Erdogan ook de status van grote mogendheid verworven, of probeert het die te verwerven, waardoor het zou kunnen optreden als “evenwichtsbrenger” tussen de twee grote mogendheidspolen in de wereld. Maar de eigenaardige strategische positionering van Turkije, ingegeven door de wens om zich opnieuw te vestigen als een “neo-Ottomaans” rijk, dat in staat is een werkelijk onafhankelijk buitenlands beleid te voeren en op te treden als een grote mogendheid, heeft vooral een kloof veroorzaakt tussen Turkije en zijn NAVO-bondgenoten, met name de Verenigde Staten. De Verenigde Staten hebben Turkije uit het F-35 ontwikkelingsprogramma gegooid, en de bilaterale betrekkingen zijn nog nooit zo gespannen geweest als nu. Als het voornaamste motief van Turkije om de betrekkingen met Rusland te verbeteren was zijn afhankelijkheid van de Verenigde Staten te verminderen en aldus een betere onderhandelingspositie te verwerven, dan heeft dit duidelijk averechts gewerkt; vandaar de pogingen van Turkije om het evenwicht te herstellen.

Als Turkije erin slaagt als lid van de NAVO het F-35 toestel aan te schaffen, zal het zijn luchtverdedigingscapaciteit aanzienlijk vergroten. Daartoe heeft het onlangs een in Washington gevestigd advocatenkantoor ingehuurd om te lobbyen voor zijn terugname in het Amerikaanse F-35 gevechtsvliegtuigprogramma. Ankara had meer dan 100 stealthjagers besteld en onderdelen voor de productie ervan vervaardigd, maar werd in 2019 uit het programma teruggetrokken na de aankoop van Russische S-400 raketafweersystemen, die volgens de VS een bedreiging kunnen vormen voor de F-35.

Het feit dat Turkije een bedrijf heeft ingehuurd om zijn belangen te behartigen, toont aan dat een politieke overgang in het Witte Huis niet heeft geleid tot een automatische overgang in de bilaterale betrekkingen tussen de twee landen. Dit bevestigt dat hun meningsverschillen gebaseerd zijn op politieke meningsverschillen die veel verder gaan dan de zittende presidenten. De pogingen van Turkije om de banden met de Verenigde Staten aan te halen zullen daarom waarschijnlijk geen vruchten afwerpen, en wel om één reden: hun meningsverschillen zijn niet politiek, maar strategisch, en hun theoretische convergentie als NAVO-bondgenoten wordt voortdurend afgewogen tegen hun verschillen.

Op 23 februari, bevestigde het Pentagon dat er “geen is verandering gekomen in het beleid van de regering met betrekking tot de F-35 en de S-400. Wij dringen er nogmaals bij Turkije op aan niet door te gaan met de levering van de S-400.”

Het standpunt van de VS blijft ongewijzigd ondanks de recente hint van de Turkse minister van Defensie Hulusi Akar dat een “beheersbare oplossing” voor het S-400-systeem zou kunnen worden gevonden.

De strategische positie van Turkije als onafhankelijke actor, die zich op het kruispunt van het Westen en het Oosten bevindt, is de voornaamste reden voor het ongewijzigde Amerikaanse standpunt.

Enerzijds is de rivaliteit tussen de VS en Rusland sterk geworteld in het “nulsom-denken” dat is voortgekomen uit de concurrentie in de Koude Oorlog. Turkije, daarentegen, met zijn zeer bijzondere geografische ligging, gekoppeld aan zijn streven om de gevolgen van deze ligging in buitenlands beleid om te zetten, is niet in dienst van het nulsomspel van de VS tegen Rusland.

Het feit dat Turkije sterke politieke en militaire banden met Rusland heeft aangeknoopt, toont aan dat de Verenigde Staten en Turkije een fundamenteel verschillende dreigingsperceptie hebben. Terwijl Turkije lijkt te geloven dat het huidige internationale systeem niet langer zo westers georiënteerd en door de VS gedomineerd is als het ooit was, en dat Turkije zijn belangen moet nastreven door een meer gediversifieerd geopolitiek evenwichtsspel, beschouwt Washington, dat geobsedeerd is door het vinden van een remedie voor de val van de VS als enige supermacht, deze Turkse interpretatie van internationale aangelegenheden als abnormaal en onwerkelijk. Voor Erdogan en de Turkse politici in Ankara is het een aanpassing aan het nieuwe normaal in de wereldpolitiek.

Deze verschillen hebben ook geleid tot enkele politieke spanningen, waarvan de lang aanslepende crisis tussen Turkije en het U.S. Central Command (CENTCOM) over de Syrische crisis en de wijze waarop de Verenigde Staten de Koerdische milities, met name de YPG, militair blijven steunen, de meest prominente manifestatie is.

Tegen deze achtergrond zal de regering-Biden, die heeft beloofd zich in te zetten voor het herstel van de Amerikaanse wereldheerschappij, hoogstwaarschijnlijk weerstand kunnen bieden aan de pogingen van Turkije om als onafhankelijke speler te opereren binnen de NAVO, een organisatie die blijft steken in het strategisch denken uit het Koude-Oorlogtijdperk en zich blijft voorstellen dat zij onwrikbaar is en zichzelf steeds opnieuw uitvindt om in Europa steeds weer oorlog te voeren tegen Rusland.

Hoewel de VS de banden met Turkije willen herstellen als Turkije afziet van het S-400-systeem en terugkeert naar de NAVO, wil Turkije dit herstel op een manier doen die de VS op het idee brengt de nieuwe geopolitieke realiteit in de buurt van Turkije, met inbegrip van de rol van Turkije in Syrië, en de bredere veranderingen in internationale aangelegenheden te aanvaarden.

Hoewel een idealist kan pleiten voor het vinden van een “gemeenschappelijke basis” om de twee landen nader tot elkaar te brengen, blijft het een feit dat de Verenigde Staten geen dwingende reden hebben om hun centrale wereldbeeld te herdefiniëren om Turkije tevreden te stellen. Zoals de zaken er nu voor staan, is Turkije geen onmisbare NAVO-bondgenoot. Dit blijkt uit het feit dat de Verenigde Staten reeds plannen voorbereiden om hun luchtmachtbasis van Incirlik in Turkije naar het Griekse eiland Kreta te verplaatsen.

Hoewel deze verplaatsing een grote tegenslag is voor Turkije, zou zij toch de belangen van de VS in de regio dienen. Anderzijds, als Turkije besluit af te zien van de S-400, zal dit een grote strategische tegenslag blijven voor zijn positionering als belangrijke internationale speler die in staat is invloed uit te oefenen op regio’s ver buiten zijn territoriale grenzen, en voor zijn imago als een “neo-Ottomaans” rijk.

Turkije heeft aangeboden een compromisformule te vinden en de voorwaarden vast te stellen waaronder de S-400 operationeel kan worden gemaakt en kan worden gebruikt, maar de toekomst van dit aanbod blijft afhankelijk van hoe de regering-Biden het interpreteert en erop reageert, hetgeen op zijn beurt afhangt van de wijze waarop deze formule de belangen van de VS regionaal en mondiaal kan vrijwaren en versterken.

Vertaling : rv

Oorspronkelijke tekst : https://geopol.pt en proche-orient : Euro-Synergies (hautetfort.com)



Categorieën:Geopolitiek

Tags: , , , , , , , ,