Het Zwarte Zee Pact. De as Turkije-Oekraïne die Poetin irriteert

Gregorio Baggiani (2021)

Waarschuwing: dit document is afkomstig van een NAVO-structuur. Het lijkt echter in meer dan één opzicht interessant : het onderstreept het dubbelspel van Turkije, onthult zijn nog steeds belangrijke rol binnen het Atlantisch Bondgenootschap, toont aan dat Ankara’s belangstelling voor Kiev, in zekere zin, de opneming van Oekraïne in de NAVO voorbereidt.

Van energie tot bewapening, Turkije en Oekraïne komen steeds dichter bij elkaar, en zijn nu officieel vervlochten. Een Zwarte Zee-overeenkomst die Rusland grote zorgen baart en die ook gevolgen kan hebben in het Midden-Oosten. Analyse door Gregorio Baggiani, analist bij de NAVO Defense College Foundation.

De intensivering van de Turks-Oekraïense betrekkingen is een van de belangrijkste ontwikkelingen van de laatste jaren. Het vormt een belangrijke factor van stabiliteit, aangezien het een machtsevenwicht herstelt dat was verstoord door de Russische annexatie van de Krim in maart 2014. Een daad die vanuit het oogpunt van de eerbiediging van het internationaal recht zeker illegaal was, maar die plaatsvond in een context van een sterke escalatie van de internationale spanningen op systemisch niveau ten gevolge van de Oekraïense crisis.

Rusland en Turkije zijn “verenigd” door gemeenschappelijke belangen zoals de handel in energie, de verkoop van wapensystemen (met name het S-400 raketsysteem, dat controle mogelijk maakt over de gehele Zwarte Zee en een deel van de Middellandse Zee, een gebied dat Turkije steeds agressiever op het oog heeft), een gemeenschappelijke afkeer van liberale politieke systemen, en bovenal door de noodzaak de Zwarte Zee onder de exclusieve heerschappij van de grote kustmogendheden te houden.

Niet te vergeten dat Turkije een kernlid van de NAVO blijft, ook al wordt het door veel andere lidstaten niet langer als een betrouwbare bondgenoot beschouwd. Erdogan gebruikt het NAVO-lidmaatschap even handig als gewetenloos om zich zo nodig tegen Rusland te verzetten, terwijl hij dreigt de betrekkingen met Rusland uit te breiden om concessies van de NAVO af te dwingen, aangezien deze een sleutelrol speelt in de militaire bescherming van de Verenigde Staten in het Midden-Oosten en daarbuiten.

Deze elementen zijn echter niet voldoende om een duurzame verstandhouding tussen de grote Zwarte-Zeemogendheden te bepalen, want Rusland en Turkije zijn ook verdeeld door regionale kwesties; zie de zuidelijke Kaukasus, met Nagorno-Karabach in het bijzonder, alsmede Syrië en het oostelijke Middellandse-Zeegebied, waar het Panturkisme, of Panturanisme, onvermijdelijk botst met de expansionistische doelstellingen van het buurland van Rusland. Die boezemen uiteraard angst in, zelfs in een militair machtige staat als Turkije (waarvan de militaire slagkracht hoe dan ook is verzwakt na de legerzuiveringen die volgden op de couppoging van juli 2016).

In dit verband is er dus sprake van een intensivering van de handelsbetrekkingen door middel van een vrijhandels- en militaire, maar ook diplomatieke samenwerkingsovereenkomst tussen Turkije en Oekraïne, na Rusland de twee belangrijkste kuststaten.

Turkije steunt onvoorwaardelijk of ondubbelzinnig de soevereiniteit en de territoriale integriteit van Oekraïne binnen internationaal erkende grenzen en verwelkomt derhalve de samenwerking in het kader van het Platform voor de ontruiming van de Krim.  Hiertegen verzet Moskou zich uiteraard eenzijdig maar vastberaden omdat het een kwestie ter discussie stelt die het nu als afgesloten beschouwt.

De ministeries van Defensie en andere relevante departementen van beide landen moeten zorgen voor het welslagen van alle bilaterale projecten. Zij zijn van zins om de onderhandelingen over een vrijhandelsovereenkomst tussen Oekraïne en Turkije zo spoedig mogelijk af te ronden, de samenwerking in het kader van de Intergouvernementele Commissie voor handel en economische samenwerking te intensiveren en de Turkse investeringen in infrastructuurprojecten in Oekraïne te verhogen.

De twee landen zullen het “Jaar van Oekraïne” in Turkije en het “Jaar van Turkije” in Oekraïne organiseren. Bovendien is een soort partenrschap gepland, in die zin dat Oekraïne te kennen heeft gegeven dat het ook op religieus gebied de samenwerking met Turkije wil bevorderen.

Dit omvat zelfs de bouw van een grote nieuwe moskee in Kiev, een manier om de kleine moslimgemeenschap van Oekraïne te erkennen en te belonen, en tegelijkertijd Oekraïne te presenteren als open voor de moslimwereld, waardoor de Zwarte Zee een zee van interreligieuze handel en communicatie wordt.

Op internationaal diplomatiek niveau zal deze unieke alliantie tussen Turkije en Oekraïne uiteindelijk de stemmen van veel islamitische staten in de richting van Oekraïne doen opschuiven wanneer de VN zich moet uitspreken over de kwestie van de Krim, een bezetting die in het verleden al meer dan eens door de VN is gesanctioneerd.

Wat duidelijk is, is een soort felle concurrentie tussen Rusland en Oekraïne om in de gunst te komen bij de Arabische wereld en de zogenaamde derde wereld in het algemeen op internationaal niveau en vooral binnen de VN. Het is niet verrassend dat er de laatste tijd veel Russisch activisme is geweest op zoek naar stemmen om zich te verzetten tegen veroordelende resoluties in de VN voor de bezetting van de Krim en commerciële en geopolitieke kansen in Afrika, vooral langs de zuidkust van de Rode Zee, met name bij Port Sudan. De haven is namelijk een strategische voorpost voor de controle van de scheepvaart op doorreis naar de Perzische Golf en de Indische Oceaan, waar een groot deel van het handels- en energieverkeer in de wereld plaatsvindt. Daarnaast is er een concurrentie voor de toegang tot de markten van het Midden-Oosten, waarvoor de controle over de Zwarte Zee absoluut essentieel is, alsmede voor de winning van gas en olie, waarvan de Zwarte Zee rijk is en waarvan de betwiste winning door Rusland een extra element van spanning en tweedracht tussen Moskou en Kiev vormt, dat idealiter zou moeten worden besproken in het kader van complexe multilaterale onderhandelingen, die echter onvermijdelijk op moeilijkheden lijken te stuiten.

Het behoeft geen betoog dat deze convergentie van doelstellingen en belangen tussen Turkije en Oekraïne door Moskou sterk wordt afgekeurd en met enige bezorgdheid wordt gevolgd. Ze is namelijk intrinsiek gericht op het indammen van Ruslands expansionistische aspiraties in de Zwarte Zee zelf (en vooral als projectie naar het oostelijk Middellandse-Zeegebied en Syrië), ondanks het feit dat er een aanzienlijke sectorale, en dus niet politiek organische en structurele, samenwerking tussen Rusland en Turkije bestaat.

Anderzijds wordt een alliantie tussen Ankara en Kiev door sommige actoren buiten de regio, met name de Verenigde Staten, positief beoordeeld. Zij zien het als een alliantie die er specifiek op gericht is Moskou te beletten aan zijn strategische projectiebehoeften te voldoen. Het behalen van  doelen zou Moskou helpen het volume van de commerciële en politiek-diplomatieke uitwisselingen met de rest van de wereld te vergroten. Dit verhoogt rechtstreeks Moskou’s politieke en diplomatieke status en stelt het in staat een van de onafhankelijke polen van de wereldpolitiek te worden of te zijn, de zogenaamde nieuwe multipolaire orde, waarnaar de leiders en, tot op zekere hoogte, de Russische bevolking zelf sterk streven en die wordt geïllustreerd door het begrip velikoderzavnost of grote mogendheid.

Vertaling: OvM

Oorspronkelijke tekst: https://formiche.net/

 http://euro-synergies.hautetfort.com/



Categorieën:Geopolitiek

Tags: , , , , , ,