Brocéliande, de wieg van de Keltische Europeanen

Marie Monvoisin

Op het 2de colloquium van het Institut Iliade, dat op 25 april in het Maison de la Chimie te Parijs werd gehouden, heeft Marie Monvoisin gesproken over Brocéliande, een verheven plaats in het Europese Keltische universum.

Inzake belangrijke Keltische plaatsen, hadden we veel plaatsen in Frankrijk kunnen noemen. Maar Brocéliande heeft een bijzondere troef in handen, het culturele erfgoed van de Kelten is daar nog steeds aanwezig.  Men kan nog steeds putten uit deze plaats op zoek naar het spirituele.

Uiteraard zullen objectieve historici u terecht uitleggen dat de Kelten de overwonnenen van de geschiedenis zijn en dat zij de essentie van de Keltische ziel niet aan ons hebben kunnen overdragen. Toch zijn we ons tot op vandaag nog bewust van hun gebruiken en we kunnen we ons deze opnieuw toe-eigenen. Dit in deze onrustige tijden van identiteitsverlies en culturele zwerverij.

Is het niet vreemd, als we erover nadenken, dat een gecultiveerde Europeaan alles weet over de geschiedenis, literatuur en mythologie van de oude Grieken en Romeinen, maar zich er niet voor schaamt geen kennis te hebben over de Kelten. Nochtans was twee derden van Europa Keltisch. De ongelooflijke onwetendheid van beschaafde mensen over hun eigen voorouders vindt haar oorzaak in de geschiedenisboeken: onze voorouders, de Galliërs, waren woeste barbaren en het waren de Romeinen die onze beschavingen kwamen verlichten. Het mag gezegd zijn dat deze veroveraars slechts een hoog niveau bereikten door de gebruiken van hun buren – Etrusken, Grieken of Kelten – over te nemen.

Brocéliande, legenden en mythen

Brocéliande, wat maakt dit voor Europeanen een verheven plaats en hoe inspireert het ons? Inderdaad, als wij over de geschiedenis spreken, wat Broceliande betreft, kunnen wij zonder overdrijving spreken van een geschiedenis ingegeven door mythen. De middeleeuwen hebben deze streek opnieuw in de Europese geschiedenisboeken gebracht met dank aan onze goede hertogin Anne, maar dan is het reeds een andere wereld.

Niettegenstaande dit, het zijn de legenden aan de ene kant en de mythen aan de andere kant die een ziel geven aan de geschiedenis.

Bij gebrek aan geschiedkundige bronnen is het in de eerste plaats een verheven plaats, omdat het ons verbindt met onze Keltische afstamming.

Het woud van Paimpont, zoals de officiële naam luidt, was altijd al bewoond door de Kelten. De Kelten, een tak van de Indo-Europese familie, trokken Europa binnen door hun koloniën uit te breiden tot aan Armorica, de ondoordringbare wildernis in het verre westen. Dit uitgestrekte gebied zou later Gallië worden.

Toen bewoond door de Druïden die, tijdens de grote migraties van de 5e en 6e eeuw, onder de stuwkracht van de Angelsaksische horden, hoewel gekerstend, niet braken met de Keltische Druïdische traditie en geheiligd en vereerd werden door het volk. Het zijn deze druïden die het vorstendom BroWaroch stichtten, dat Bretagne zal worden. Later, in de Middeleeuwen, kreeg het de reputatie van een legendarisch bos, en het was in de 12e eeuw dat Brocéliande deel ging uitmaken van de “mythische betoverde bossen”, met name dankzij Chrétien de Troyes. De heidense Arthurlegendes deden deze plaats heropleven in het midden van de christelijke middeleeuwen.

Een tijdloos decor

Broceliande is een verheven plaats die ons ook inspireert omdat de eraan verbonden legenden een echo vinden in het diepst van onze Europese geest omwille van de waarden die zij uitdragen en een zekere esthetiek van de ziel.

Wij zullen het gevoel voor het heilige in de Keltische samenleving onderzoeken, de zoektocht naar de Graal, de plaats van de vrouw, de clangeest, de trifunctionele organisatie, het woud.

Een samenleving met een gevoel voor het heilige

De Keltische samenleving leeft alleen in en door het heilige. De priesterklasse is bij uitstek de hoogste, zeer hiërarchisch opgedeeld en houder van het onbetwiste gezag. De druïden zijn ingewijden die zich het heilige toeschrijven, maar er is geen verschil tussen het heilige en het profane: De Druïden cumuleren de functies van geleerden, priesters, zieners, politieke raadgevers, rechters, artsen, denkers en academici. De studies om deze staat te bereiken staan open voor iedereen, ook voor vrouwen, en duren 20 jaar.

In de oorspronkelijke instinctieve mythologie worden de natuurkrachten vergoddelijkt, evenals de cyclische ritmen, zonne-, maan- en sterrenritmen. Het zijn de druïden die de daaropvolgende spirituele evolutie zullen volbrengen.

Een samenleving de queeste naar de Graal als hoogste doel voorop stelt

In het centrum van het Arthuriaanse hof verzamelt de Ronde Tafel de beste ridders van over heel de wereld dingend naar de eer om te mogen dienen. Dan beginnen de expedities, ondernomen op een teken, een verzoek, een verhaal getekend door vreemdheid. Wanneer hij vertrek, ontvangt elke ridder de eer van de Ronde Tafel en de glorie van de koning. Hij vormt de essentie van de Arthuriaanse ridderlijkheid, die de noodzaak van zwerven bevestigt, de verachting van gewone verschrikkingen, de eenzaamheid met als enkele gezel een paard en zwaard. Hij weet niet welk pad hij moet volgen, noch welke beproevingen hem te wachten staan. Er is slechts één absolute regel die voorschrijft dat hij “avonturen neemt zoals ze komen, goed of slecht”. Hij verliest zichzelf niet zolang hij de juiste weg volgt, die van de eer en ridderlijke code.

De noodzaak van de zoektocht is een integraal onderdeel van de Arthuriaanse wereld. Onderweg verslaat de ridder vijandige krachten. Hij schept harmonie, de gouden eeuw van de Arthuriaanse vrede in zijn voortdurend heen en weer gereis tussen deze wereld en de andere. Want het avontuur waarin hij zijn waarde beproeft is alleen de moeite waard als hij het pad van de Wonderen kruist. Anders is het slechts een oorlogszuchtig wapenfeit, een utilitaire dapperheid. Alleen de bovennatuurlijke wereld die achter de sluier van de werkelijkheid wacht trekt hem aan, en alleen die is kwalificerend.

Dichters verzamelden de “Matière de Bretagne” rond de 12de eeuw. De gecultiveerde Europese samenleving ontdekt de legenden van de Kelten, een cultureel universum dat hun volledig vreemd is. Deze roman, gevoed door oude mythen, geeft geboorte aan nieuwe mythen, Ronde Tafel, Graal, Merlijn, enz. Deze culturele referentiepunten van Europa in wording werpen zich gedurende enkele decennia op, van Portugal tot IJsland, van Sicilië tot Schotland. De Keltische legendes, vermengd met Romaanse of Germaanse invloeden, is inderdaad een fundamenteel bestanddeel voor Europa dat op zoek is naar een identiteit die de economische en politieke noodzakelijkheden overstijgt. De fundamentele insteek van deze reisweg is de zoektocht naar het spirituele en het mystieke.

Meer nog het toont een behoefte om te wortelen, het zoeken naar oude waarden: dapperheid, hoffelijkheid, trouw, edelmoedigheid… het streven naar het ideaalbeeld van wat we zouden kunnen zijn.

De Arthurroman heeft de zoektocht niet uitgevonden, maar heeft er wel een nieuwe kleur en dimensie aan gegeven. De ridderlijke zoektocht is noch de afdaling in de hel van Orpheus of Vergilius, noch de vlucht van Aeneas of de vrijwillige drift van Odysseus. Door ontelbare beproevingen, waarvan wij niet weten in welke werkelijkheid zij zich afspelen, verenigt zij zich tot een reis die orde en licht brengt waar chaos heerst, een innerlijke reis in de eerste plaats, een zoektocht naar volmaaktheid en het absolute.

Een samenleving die vrouwen eert

In de oude Europese samenlevingen mag niet worden vergeten dat de vrouw een reële en invloedrijke plaats inneemt als muze, bezielster, schepper. Dit zonder haar taak als moeder, opvoedster en verzorgster van het huis te verwaarlozen. Specifiek in de Keltische maatschappij spelen de vrouwen een rol die niet ondergeschikt is. Als vrij persoon, meester over zichzelf en hun bezittingen, getraind in de strijd, staan zij op gelijke voet met de mannen.

De vrouw is als deelnemer aan deze wondere wereld zowel haar bemiddelaar als haar belichaming. Zij heeft een overheersende plaats in de inwijdingscycli. Het doel van de fee is niet om de mens te overheersen, maar om hem te openbaren, om hem te doen ontwaken. De partner wordt beoordeeld op drie kwaliteiten: noch jaloezie, noch vrees, noch gierigheid. De Keltische vrouw is noch onaanraakbaar noch een bezit. Zij blijft soeverein. Het moet gezegd worden dat Keltische soevereiniteit van vrouwen geeft en neemt.

De Dame is drievoudig: visionair, koningin en producent. Haar taak is niet beperkt tot profetie en geneeskunde.

Het mysterie dat de vrouwencultus omgeeft, getuigt meer van een inwijdingsgeheim dan van een afwezigheid. Laten we tenslotte niet vergeten dat Epona, de godin van de ruiters en de welvaart, de enige Keltische godin is die de Romeinen in hun kalender opnamen.

Een samenleving die de clangeest praktiseert

De sociale eenheid van de Kelten is noch de natie, noch het gezin zoals in de antieke wereld. Het is de stam of de clan. Binnen dit kader komt de persoonlijkheid tot bloei, die dus collectief is en niet individueel. De Kelt denkt meer als “wij” dan als “ik”. En het “wij” is beperkend. Bij de Kelten is hun onvoorwaardelijke eerbied voor hun gebruiken het tegenwicht voor hun anarchistische razernij. Hun culturele eenheid en hun cyclische bijeenkomsten, zijn de remedie voor hun grote verspreiding op het terrein.

Het feit dat de Keltische levenswijze, die in wezen spiritueel en praktisch was, is verdwenen met de eerste ambities van “uitbreiding”  toont aan hoe weinig Kelticiteit verenigbaar is met de moderniteit. Het stamt uit een tijd waarin het moderne begrip onderdaan nog niet bestond, evenmin als de stad met haar heterogene bevolkingsgroepen.  Een tijd waarin de versmelting van ieder individu met een alomvattende geestelijke werkelijkheid nog een praktische en intellectuele, alsmede een sociale betekenis had.

Een samenleving gebaseerd op het Indo-Europese trifunctionele model

Deze driedeling bezit originele kenmerken bij de Kelten. De druïde, die tegelijk priester, jurist, historicus, dichter, ziener en arts is, vertegenwoordigt de eerste functie. De koning, van de tweede functie, deze kan niet regeren zonder het advies van een druïde die hem in al zijn handelingen, zelfs in oorlog, begeleidt. De druïde kan en mag zelf geen macht uitoefenen. De koning wordt gekozen door de vrije mannen van de stammen, zij zijn gekozen of opgevoed door de druïden. De druïde zit de religieuze ceremonie voor die deze verkiezing moet bekrachtigen. De druïde en de koning hebben dus twee fundamentele en gemeenschappelijke verplichtingen: de druïde moet de waarheid spreken, en de koning moet rijkdom verdelen.

Een samenleving die in harmonie leeft met de natuur, waarvan het bos het archetype is.

Broceliande is bij uitstek zo een bos, ze draagt alle symbolen.

“Andere volkeren hebben tempels opgericht voor hun goden. Het is in de wilde eenzaamheid van het Nemeton, het heilige woud, dat de Keltische stam haar goden ontmoet, en haar mythische wereld is een heilig woud, zonder wegen en zonder grenzen. “In Brocéliande, “land van de Andere Wereld”, zijn we in de Argoat, het land van hout. In Brocéliande gaan we op pelgrimstocht, niet wandelen; we gaan het bos niet in, het is het bos dat ons binnenkomt.

Om u te helpen u onder te dompelen in deze bijzondere sfeer, een gedicht van Hervé Glot :

“Rotswervel / oprijzend uit het bladerdak / boven de vallei der schaduwen / labyrintisch zwart pad naar de bron van de stormen, Brocéliande bestaat niet / zonder een geestelijke verblinding / een staat van de ziel. “

En voor Gilbert Durand: “Het bos is het centrum van intimiteit zoals het huis, de grot of de kathedraal dat kan zijn. Het omsloten landschap van het woud is de heilige plaats.

Daarom past de bijzondere sfeer van dit druïdenbos bij het karakter van Merlijn. Ongeacht hoe authentiek hij ook is, het belangrijkste is dat hij de traditionele Keltische ziel voor staat. Merlijn staat, net als de primitieve druïde, op het kruispunt van twee werelden. Hij speelt de rol van een adviserende druïde voor koning Arthur. Hij stuurt de metgezellen van de Ronde Tafel op zoek naar de mysterieuze Heilige Graal. Hij beoefent de waarzeggerij; zijn metgezel is een priester, de kluizenaar Blaise, wiens naam verwijst naar het Bretoense Bleizh, wat wolf betekent. Ook commandeert Merlijn wilde dieren, en wordt vergezeld door een grijze wolf. In de legende van Merlijn gaat het om een terugkeer naar de oorspronkelijke tijd, naar de Gouden Eeuw.

Twee etappes in Brocéliande…

Laten we het bos ingaan voor twee etappes.

Eerst de Fontein van Barenton. Het is een fontein “die kookt hoewel hij kouder is dan marmer”, een fontein die het doet regenen, en die waanzin geneest. Het ligt aan de rand van het bos, op een open plek waar een verbazingwekkende stilte heerst. Een beschermde plek, buiten de wereld, buiten ruimte en tijd. En de naam Barenton is tot nadenken stemmend, een afkorting van Belenos, een kwalificatie die wordt gegeven aan een lichtende godheid zoals Lug, de Meervoudige-Artisaan.

Deze open plek is een Nemeton, een onbebouwd heiligdom, geïsoleerd midden in de bossen, een symbolische plaats waar de subtiele versmeltingen tussen Hemel en Aarde, tussen Licht en Schaduw, tussen Mannelijk en Vrouwelijk plaatsvinden. In het woord Nemeton, zit nemed wat “heilig” betekent. En zo is het normaal dat Merlijn rondwaart op deze open plek, en zich plaatst onder de boom die Axis Mundi heet, en het is van daaruit dat hij de boodschap van God ontvangt. De boodschap waarvan hij de sacrale bewaarder is.

Wat hij voorstelt is het slechte geweten van een westerse samenleving, zoals Diogenes de Cynicus was bij de Atheners, belast met het provoceren van zijn heer door hem te confronteren met zijn zwakheden.

De kerk van Trehorenteuc, die bij de gratie van Abbé Gillard een heiligdom heeft ingericht voor de Keltische Nemeton, is een bezoek waard: Jezus staat er naast Merlijn en er wordt een levendig eerbetoon gebracht aan de Arthuriaanse cyclus. Op de muur van de kerk staat gegraveerd “de deur is binnen”, dat wil zeggen: “in ons”. We moeten dus door deze deur gaan voordat we het bos ingaan.

Tot besluit

Het ging er dus om een plaats op te roepen die verband houdt met het esthetische en mentale universum dat eigen is aan Europeanen, waar de geest waait, een plaats die betekenis en waarden in zich draagt die ons nauw aan het hart liggen. Brocéliande en de Keltische wereld vervulden deze functie.

Deze bijdrage is ook als eerbetoon aan al diegenen onder ons die de poëzie, de magie, de essentie van de wereld van het woud zo goed hebben begrepen, met aandacht voor deze oneindigheid die verwijst naar de kosmische orde. Moeilijk voor ons, mannen van de steden omringd door glas en staal, waar men het masker draagt en het gevoel voor het heilige verliest.

Tot slot, in deze bijdrage waar de oude en moderne actoren van de Keltische wereld worden opgeroepen, niet alleen om esthetische redenen, maar vanwege hun rol in de vorming en verdieping van onze Europese ziel, citeer ik Bruno de Cessole, die de manier waarop Dominique Venner verkoos te vertrekken, oproept en hem op zijn eigen manier in het Keltische Pantheon plaatst:

“In tijden van laag water zoals de onze, waarin de waarden van heldendom en opoffering worden beschouwd als oude en gedevalueerde afgoden, is het onbegrijpelijk voor de zwakke mannen van deze tijd, te aanvaarden dat een intellectueel ervoor koos zichzelf te doden om te bewijzen dat de hoogste vrijheid erin bestaat geen slaaf van het leven te zijn, en om zijn tijdgenoten aan te zetten opnieuw contact te maken met hun lotsbestemming”.

Nogmaals, Koning Arthur keert terug. Niet de koninklijke figuur, maar het universum van vrijheid en verbeelding dat hij uitdraagt. Voor degenen die zich vragen stellen over deze hardnekkige herrijzenissen zijn er vele en uiteenlopende redenen te vinden. De belangrijkste is dat dit het mooiste verhaal ter wereld is en dat deze woorden al meer dan acht eeuwen naar ons toe reizen om te begrijpen dat de betoveringen van Bretagne niet op het punt staan te eindigen integendeel, zoals Hervé Glot opmerkt. Als de christelijke middeleeuwen, met de mythe van de eeuwige wederkomst, de Keltische mythe opnieuw hebben beleefd, dan bestaat er geen twijfel over dat in Brocéliande Koning Arthur vroeg of laat zal terugkeren en wel voorgoed!

Vertaling: kp

Oorpronkelijke tekst: http://www.breizh-info.com en

Brocéliande ou la filiation celtique des Européens : Euro-Synergies (hautetfort.com)



Categorieën:Identiteit

Tags: , , ,