De Alpenrug en het Alpenpopulisme

Georges Feltin-Tracol (2021)

La république du Mont Blanc (Auda Isarn, herdruk, 2020), geschreven in 1982, hoot thuis in zowel Heimat-literatuur als in de traditie van bergliteratuur. Saint Loup vertelt in deze politieke anticipatieroman het verhaal van Europeanen, die uitwassen van een verbasterde wereld moe zijn , en hun toevlucht zoeken op het dak van Europa. De extreme koude, het leven op grote hoogte en de schaarste aan zuurstof veroorzaken ongelooflijke fysiologische mutaties bij hun nakomelingen.

Saint Loup situeert de gebeurtenissen in zijn roman op de hoogste hellingen van de Mont Blanc (die binnenkort zal worden omgedoopt tot “Regenboogberg”). De auteur wist goed dat de Alpen hun naam ontlenen aan een oude Keltische wortel, nauw verwant aan Indo-Europese albos dat kan worden vertaald als “witte wereld”, “stralende wereld” en “wereld daarboven”.

De Alpen zijn het recente geologische resultaat van een samensmelting van verschillende tektonische platen. Zij strekken zich uit van oost naar west over acht huidige staten (Duitsland, Oostenrijk, Frankrijk, Monaco, Zwitserland, Liechtenstein, Italië en Slovenië). Maar het gebergte behoort tot een veel grotere orografische groep met bergachtige uitbreidingen zoals de Dinarische Alpen, de Balkan en de Karpaten. Geografen begrepen al heel vroeg het centrale belang van de Alpen, zozeer zelfs dat de bergketens in Scandinavië en Nieuw-Zeeland naar analogie werden aangeduid als de “Scandinavische Alpen” en de “Nieuw-Zeelandse Alpen”.

In de Alpen bevinden zich drie van de belangrijkste stroomgebieden van het Europese continent. De Rijn, die van het zuiden naar het noordwesten en de Noordzee stroomt, de Donau, die van het westen naar het oosten in de Zwarte Zee uitmondt, en de Rhône, die van het noorden naar het zuiden en in de Middellandse Zee uitmondt, ontspringen alle hier. Terwijl de Donau lange tijd de hoofdader van de Habsburgers was (“dubbele Donaumonarchie”), vormde de Rhône in de vroege middeleeuwen de grens tussen het Koninkrijk Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk (Lyon behoorde tt het Rijk). De Rijn heeft sinds het einde van het West-Romeinse Rijk de permanente handelsbetrekkingen tussen het Kanaal, de Noordzee en de Oostzee enerzijds en de Middellandse Zee anderzijds gestructureerd. In de 13dee eeuw vonden in de gemeenten van Champagne talrijke jaarmarkten plaats, halverwege tussen de twee economische centra van die tijd, namelijk Vlaanderen en Noord-Italië.

Vandaag de dag wijzen economen en geografen op het voortbestaan van een dynamisch verstedelijkt gebied, gepolariseerd door de Rijnas en de Alpen, dat begint in Londen en eindigt in Lombardije. Deze “Europese rug” (ridge)strekt zich uit tot het zuiden van Engeland, de Benelux, de westelijke Bundesländer, Zwitserland, Oostenrijk, de Franse streken Elzas, Jura en Savoie, en Opper-Italië.

Het orografisch complex van de Alpen, het Dinargebergte, de Balkan en de Karpaten fungeert ook als een etnisch en confessioneel conservatorium. De Waldenzen, aanhangers van een middeleeuwse ketterij van de Lyonnais Pierre Valdo (1140 – 1217) die de protestantse reformatie inluidde, vestigden zich bijvoorbeeld in de Alpenvallei van Ubaye. Het Romansh wordt nog steeds gesproken in het Zwitserse kanton Graubünden. In het Franstalige Valle d’Aosta leeft het Walser-volk nog, en in het Duitstalige Trentino – Alto Adige – Zuid-Tirol wonen de Ladiners. Aan de grenzen van de Karpaten wonen nog de Magyaar-sprekende Siculi en de Saksen (de verre nazaten van de Duitse kolonisten uit de Middeleeuwen). In de Dinarische Alpen en op de Balkan treft men islamitische Pomaken, Vlachsen (of Aromaniërs) en Goranci aan, die eveneens Mohammedanen zijn.

Aan het einde van de 20ste eeuw was het parallelle en bijna gelijktijdige electorale succes van de UDC (Union démocratique du Centre) van de Zwitser Cristoph Blocher, van de FPÖ (Freiheitliche Partei Österreichs van Jörg Haider, van de CSU (Christlich Soziale Union) van de Beier Edmund Stoiber en van de Lega Nord in de Povlakte voor politicologen aanleiding om te spreken van een “alpenpopulisme”. De Franse versie van dit verschijnsel betreft niet het Front National van Jean-Marie Le Pen, maar het activisme van de Ligue Savoie, beperkt tot de departementen Savoie en Haute-Savoie. In 1998 veroverde deze onafhankelijkheidsbeweging een zetel in de regionale raad van Rhône-Alpes.

Het mediaconcept “Alpenpopulisme” verzamelt verschillende stromingen onder één noemer. Dat mag een twijfelachtige politicologische uitspraak zijn, maar onderstreept niettemin het specifieke karakter van de Alpen in het Europese politieke denken. Was het niet aan de oevers van een bergmeer dat de vertegenwoordigers van drie kantons in 1291 trouw en wederzijdse bijstand zwoeren en zo de huidige Helvetische Confederatie in het leven riepen? Net als het gecompartimenteerde reliëf van Griekenland, dat de komst van de oude polis en de democratie bevorderde, droegen de Alpen ertoe bij dat de Zwitserse boer een burger werd – een strijder die bereid was te sterven voor zijn kleine land. Dit instinctieve, burgerlijke en met Heimat-gebonden patriottisme komt tot uiting in de vergaderingen van de Landsgemeinde in de kantons Appenzell, Innerrhoden en Glarus, waar de burgers de belangrijkste besluiten nemen met opgeheven hand en een zwaard in de gordel. Als ruggengraat van Europa vormen de Alpen een essentiële ruimte (khoros) waarvan de geografische configuratie niet anders kan dan de collectieve wijsheid (sophia) van de volksgemeenschappen die er geworteld zijn, beïnvloeden. Dit symbolische continentale hart belichaamt in niet geringe mate de onwrikbare basis die van fundamenteel belang is voor het behoud van de Albo-Europese beschaving in de 21ste eeuw.

Vertaling: rv

Oorspronkelijke tekst: La dorsale des Alpes et le populisme alpin : Euro-Synergies (hautetfort.com)



Categorieën:Identiteit

Tags: , , ,