Gesprek met Pierre Joannon Spanningen in Noord-Ierland

Gesprek opgetekend door YV voor Breiz-Info (2021)

“Als iemand met vuur heeft gespeeld, is het de Britse premier David Cameron, die de doos van Pandora van de Brexit heeft geopend”. Deze uitspraak is van Pierre Joannon, een Frans, in Ierland  gespecialiseerd historicus. Hij heeft een tiental boeken gepubliceerd, waaronder Histoire de l’Irlande et des Irlandais  (Perrin, 2006 en 2009) en biografieën van Michael Collins, W.B. Yeats en John Hume. Terwijl de situatie in Noord-Ierland ernstig gespannen lijkt te worden, tussen de gevolgen van de Brexit, het Procotol en de dreigementen van de Loyalisten om zich terug te trekken uit de Goede-Vrijdagakkoorden, hebben wij deze specialist geïnterviewd om de balans op te maken van de situatie.

Breizh-info: Wat vindt u van de verklaringen van de Loyalistische paramilitaire organisaties in Noord-Ierland die aankondigen dat zij zich terugtrekken uit het Vredesakkoord van Goede Vrijdag?

Pierre Joannon : Vooral een déjà-vu gevoel. Het is niet de eerste keer dat de loyalistische facties tot het uiterste dreigen te gaan. Vergeet niet dat dit het geval was in 1972 toen het Noord-Ierse parlement werd afgeschaft; in 1974 nadat het Sunningdale-akkoord de macht verdeelde onder  protestantse Unionisten en katholieke nationalisten; in 1985 toen Margaret Thatcher en Garret Fitzgerald de Anglo-Ierse overeenkomst van Hillsborough ondertekenden; in 1993, toen in de Downing Street-verklaring werd verklaard dat de Britse regering niet langer een strategisch en economisch belang in Noord-Ierland had; en sinds het midden van de jaren negentig in de herhaalde  confrontaties in Drumcree na het verbod op orangistische marsen in katholieke wijken. Vandaag is het maar de vraag hoe Boris Johnson zal reageren:  met de onbeslistheid van Harold Wilson in 1974 of de vastberadenheid van Margaret Thatcher in 1985.

Bovendien weet ik niet zeker wat de “terugtrekking” van de Loyalisten uit het Goede-Vrijdagakkoord, dat in een referendum door 71% van de Noord-Ierse kiezers werd goedgekeurd (met een opkomst van 81%), betekent.

Breizh-info: Maar is er een risico van een terugkeer naar geweld?

Pierre Joannon : In een provincie die zo gehavend en verdeeld is als Noord-Ierland, waar nog steeds kleine gewapende groeperingen bij het minste naar de wapens zouden kunnen grijpen, kunnen we dat niet volledig uitsluiten. Maar ik merk op dat Simon Byrne, het hoofd van de Noord-Ierse politie (PSNI), onlangs verklaarde dat hij niet geloofde in een terugkeer naar geweld, ondanks de hevige standpunten, slogans, postercampagnes en persartikelen. De Loyalistische groepen maakten duidelijk dat hun vastberaden verzet tegen het Protocol over Ierland “vreedzaam en democratisch” zou zijn. Bovendien moet worden erkend dat de tijd niet gunstig is voor ongecontroleerde excessen.

In deze tijden van acute pandemie is het onzeker of de bevolking een terugkeer naar de conflicten uit het verleden zou verwelkomen. Wat Londen betreft, de Democratic Unionist Party (DUP) van Arlene Foster heeft geen middel meet om druk uit te oefenen op de Britse regering, en de Loyalisten hebben weinig invloed in Groot-Brittannië, vooral omdat uit verschillende opiniepeilingen is gebleken dat een meerderheid van de Britten zegt onverschillig te staan tegenover het behoud van Noord-Ierland in het Verenigd Koninkrijk. In Noord-Ierland zelf zijn unionisten en nationalisten ongeveer even sterk, en 6 tot 10% van de kiezers identificeert zich niet langer met de traditionele politieke en religieuze groepen. Op internationaal niveau tenslotte zou de verkiezing van Biden, de katholieke Amerikaans-Ierse president die vroeger lid was van de Amerikaans-Ierse lobby die betrokken was bij de ondersteuning van het vredesproces in Noord-Ierland, de loyalistische heethoofden aan het denken moeten zetten, vooral omdat Joe Biden ondubbelzinnig heeft verklaard dat hij geen enkele aantasting van de integriteit van het Vredesakkoord van Goede Vrijdag zal dulden.

Breizh-info: Speelt de Europese Unie in Ierland niet met vuur met deze grenskwestie die de Ieren op land en de Noord-Ierse unionisten op zee niet bevalt?

Pierre Joannon: Als iemand met vuur heeft gespeeld, is het de Britse premier David Cameron die de doos van Pandora van de Brexit heeft geopend. Want het was niet zozeer het Protocol als wel de Brexit zelf die de barrières tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU, en tussen Londen, Belfast en Dublin, opnieuw heeft opgetrokken. Er was een alternatief voor het Protocol, namelijk de door Teresa May verdedigde backstop, maar noch de DUP, noch de loyalisten, noch Boris Johnson wilden dat.

Toch zijn er geen zesenveertig oplossingen om te voldoen aan de drie dwingende voorwaarden die aan de Britse en EU-onderhandelaars werden opgelegd: het behoud van de integriteit van de interne markt en de Europese douane-unie, de Brexit die het Verenigd Koninkrijk in staat stelt uit beide te treden, en de noodzaak om niet opnieuw een “fysieke grens” tussen de twee Ierlanden te creëren, overeenkomstig de bepalingen van het Goede-Vrijdagakkoord. Als het Protocol zou worden gewijzigd of geschrapt,” zei de voormalige premier Tony Blair onlangs, “zou het opnieuw moeten worden uitgevonden”. David Trimble, de voormalige Unionistische onderhandelaar van het Goede-Vrijdagakkoord en voormalig Eerste Minister van Noord-Ierland, heeft betoogd dat het Ierse Protocol in strijd is met het eerste artikel van het Vredesakkoord van 1998, waarin staat dat “Noord-Ierland als geheel deel blijft uitmaken van het Verenigd Koninkrijk en niet kan ophouden deel uit te maken van het Verenigd Koninkrijk zonder de instemming van een meerderheid van de bevolking van Noord-Ierland die daartoe in een referendum is geraadpleegd”.

Afgezien van het feit dat dit recht op afscheiding aantoont dat de provincie een status heeft die niet in overeenstemming is met die van de rest van het Verenigd Koninkrijk, wat niet de schuld van Brussel is, verzuimt David Trimble erop te wijzen dat het niet het Protocol is dat het instemmingsbeginsel heeft geschonden, maar de Brexit, aangezien 56% van de Noord-Ierse kiezers ervoor heeft gestemd deel te blijven uitmaken van de Europese Unie. Londen negeerde dit en de unionisten deden alsof ze deze realiteit vergeten waren, waar ze nu terug mee geconfronteerd worden. Samengevat: de reactie van de unionisten en de loyalisten, vandaag net zo goed als in het verleden, is een probleem voor Londen en Londen alleen. In deze zijn aanvallen op de Commissie in Brussel slechts een afleidingsmanoeuvre.

Breizh-info: Welke vooruitzichten ziet u als onvermijdelijk in Ierland? Is een herenigd Ierland met een grote autonomie voor de unionisten in het Noorden denkbaar?

Pierre Joannon: Ik ben geneigd u te antwoorden met een citaat van John Pentland Mahaffy, de leermeester van Oscar Wilde aan het Trinity College: “In Ierland gebeurt het onvermijdelijke nooit en het onverwachte altijd”. Men kan plannen maken over de komeet, beweren dat de hereniging van Ierland voor morgen is of dat het niet zal gebeuren, maar wat zeker is, is dat de herhaalde oproepen van Sinn Fein voor een vervroegd referendum over de grens de gemoederen in Noord-Ierland helpen verhitten. Ik ben er vast van overtuigd dat de woede van de Unionisten en de Loyalisten meer gevoed wordt door de onophoudelijke speculaties over de hereniging, dan door de bevoorradingsproblemen in de supermarkten of de bureaucratische controles op de invoer van Britse goederen in Noord-Ierland.

Sinn Fein, dat zich ervoor hoedt voor eigen deur in te vegen, streeft niet naar een modus vivendi met de Unionisten en de Loyalisten, en gooit alleen maar olie op het vuur door bij elke gelegenheid over hereniging te spreken. Het is pure en simpele provocatie. Als je de provincie wil destabiliseren, is dat de aangewezen methode. Hoe minder er over een nakende hereniging wordt gesproken en hoe minder de Border poll geëist wordt, hoe sneller de gemoederen zullen bedaren en hoe gemakkelijker het tot een verzoening kan komen tussen de antagonistische gemeenschappen in Noord-Ierland..

De regering in Dublin heeft dit begrepen: zij heeft binnen het kabinet van de eerste minister een denktank opgericht om te streven naar “een consensus over een vereniging van het eiland”, niet over de voorwaarden voor hereniging hic et nunc. Deze denktank beperkt zijn ambities tot “het onderzoeken van de politieke, sociale, economische en culturele voorwaarden die bepalend zullen zijn voor een toekomst waarin alle tradities elkaar zullen respecteren”. Dit initiatief is bedoeld om de situatie te kalmeren, de gemoederen te bedaren en de spanningen tussen de gemeenschappen weg te nemen. Alvorens een referendum over de grens te overwegen, is het inderdaad van essentieel belang dat de instellingen van Noord-Ierland worden gestabiliseerd en de verzoening tussen nationalisten en unionisten mogelijk te maken. Een verzoening die al veel te lang op zich laat wachten. Wat voor zin heeft het om het Noorden en het Zuiden te willen verenigen zolang Noord-Ierland nog door tribalisme verdeeld is? De grens tussen de twee Ierse landen volledig willen wegvagen heeft alleen zin als we eerst de honderd “vredesmuren” afbreken, de muren en de beschamende prikkeldraad die de katholieke en protestantse buurten in Noord-Ierland nog steeds van elkaar scheiden. Een levensvatbaar verenigd Ierland veronderstelt een gepacificeerd Noord-Ierland waar vreedzaam wordt samengeleefd. Daar zijn we nog ver van verwijderd.

Breizh-info: Verergert de demografische evolutie waarbij de protestanten worden ingehaald door de katholieken niet hun angst om te verdwijnen en de verleiding voor de meest radicale onder hen om hun toevlucht te nemen tot geweld om hun bedreigde hegemonie te herstellen?

Pierre Joannon: Bij de laatste volkstelling in 2011 vertegenwoordigden de protestanten 48% van de bevolking van Noord-Ierland en de katholieken 45%. Velen denken dat het aantal katholieken bij de volgende volkstelling in 2021 groter zal zijn dan het aantal protestanten. Toch moeten we zeer voorzichtig blijven. Er is geen bewijs dat het geboorteoverschot van katholieken in de toekomst niet zal stabiliseren of dalen. Het zou vooral misleidend zijn politieke conclusies te trekken uit het demografische onevenwicht tussen de twee grote confessionele families. Traditioneel stemt een derde van de katholieken voor het behoud van Noord-Ierland binnen het Verenigd Koninkrijk. Het demografisch deficit van de protestantse gemeenschap, waarvan de omvang onvoorspelbaar is, is uiteraard een bron van ergernis voor de meest radicale loyalisten, maar zal waarschijnlijk ook, door het herstel van het evenwicht in de Noord-Ierse samenleving, de “pariteit van respect” en het “genezingsproces” bevorderen waartoe John Hume opriep.

Breizh-info: Zouden de instabiliteit van Noord-Ierland en het verlangen van Schotland naar onafhankelijkheid, dat door steeds terugkerende opiniepeilingen wordt onderstreept, tot een breuk van het Verenigd Koninkrijk kunnen leiden? Wat zouden de gevolgen daarvan zijn?

Pierre Joannon: Ik zal me ervoor hoeden hierover enige voorspellingen te uiten.. Als Schotland en Noord-Ierland zich van Engeland zouden losmaken en zo het uiteenvallen van het Verenigd Koninkrijk zoals wij dat kenden, bezegelen – en het is nog veel te vroeg om over zo’n toekomst te speculeren – zou dat het meest onverwachte en paradoxale gevolg zijn van een Brexit die zijn voorstanders welvaart, vrijheid van handelen en macht wil teruggeven.  Eén ding is zeker: indien het Verenigd Koninkrijk in de toekomst uiteen zou vallen, zal dat niet de schuld van de Europese Unie zijn.

Vertaling: rv

Illustratie: dr

Oorspronkelijke tekst: https://www.breizh-info.com/2021/03/09/160286/pierre-joannon-ulster-irlande-nord-cameron/



Categorieën:Europese Unie

Tags: , , , , , , ,