Het einde van de Pax Americana

Andreas Moelzer (2021)

Toen de in Japan geboren Amerikaanse politicoloog Francis Fukuyama na de ineenstorting van het Sovjet-communisme voorspelde dat het “einde van de geschiedenis” was aangebroken, ging hij ervan uit dat de liberale democratie naar westers model nu wereldwijd zou zegevieren. Drie decennia later weten we dat dit een illusie was.

De door Samuel Huntington gediagnosticeerde Botsende beschavingen ontwikkelde zich ook in een geheel andere richting dan Huntington oorspronkelijk had gedacht. Vandaag de dag vindt deze botsing van beschavingen niet plaats aan geopolitieke en culturele grenzen, maar veeleer door wereldwijde massamigratie in de vorm van open of latente interne conflicten die in ware burgeroorlogen kunnen uitmonden. De “Black Lives Matter”-beweging in de VS en de botsingen met het militante islamisme in Europa zijn daarvan het beste bewijs.

De veronderstelling dat na de ineenstorting van het Warschaupact de Verenigde Staten de enige overblijvende militaire en economische supermacht op aarde zouden zijn, bleek eveneens onjuist te zijn. Een “Pax Americana”, d.w.z. een wereldorde met de VS als politieagent van de wereld, als militaire supermacht en als toonbeeld van democratische politiek, werd in het laatste decennium van de 20ste eeuw wel gesuggereerd, maar is nooit echt werkelijkheid geworden. De democratisering op korte termijn van Rusland onder Gorbatsjov en Jeltsin en in de beginfase van Poetin bleef, zoals bekend, een episode. De uitbreiding van de Europese integratie tot Centraal- en Oost-Europa en de daarmee gepaard gaande uitbreiding van het Noord-Atlantisch militair bondgenootschap tot de staten van het voormalige Warschaupact hebben de confrontatie van de supermachten tussen de NAVO en het Warschaupact in Europa weliswaar opgeheven, maar hebben er niet toe geleid dat deze integrerende Europese Unie zelf een eersterangswereldmacht is geworden. Integendeel, de centrifugale krachten binnen de EU – trefwoord Brexit – werden sterker, gekoppeld aan een toenemende eigen wil van de nieuwe EU-lidstaten in Oost-Centraal Europa tussen de Baltische staten en de Balkan.

Het tijdperk van Donald Trump in de VS zou aanvankelijk het begin markeren van een terugtrekking van de VS uit de wereldpolitiek. Trumps kritiek op de NAVO, de door hem geïnitieerde versoepeling van het bondgenootschap met de Europeanen, de aanvankelijke toespeling op een regeling met het Rusland van Poetin, en zijn pogingen om tot oplossingen te komen met staten als Noord-Korea en China, wezen op een nieuwe “splendid isolation” voor de VS. Intussen lijkt het erop dat dit tijdperk van Donald Trump een mondiaal politiek intermezzo moet blijven. De nieuwe Amerikaanse president Joe Biden lijkt de koers uit te zetten voor een terugkeer naar het traditionele Amerikaanse beleid. Enerzijds hypocriet politiek correct, loyaliteitsbetuigingen aan het bondgenootschap met de Europese Unie en de terugkeer van de VS in alle politieke modebewegingen, zoals op het gebied van de strijd tegen klimaatverandering, anderzijds met de duidelijke claim dat Amerika een hegemoniale macht moet zijn. In tegenstelling tot het Trump-tijdperk zou het buitenlands beleid van de VS juist door meer voorspelbaarheid en rationaliteit kunnen worden gestuurd. De beloften van Biden om terug te keren naar de onderhandelingstafel met betrekking tot Iran, bijvoorbeeld, en de uitbreiding van de beperkingen op kernwapens ­samen met Rusland zijn ongetwijfeld welkome signalen. Maar het blijft een feit dat Joe Biden in de voetsporen lijkt te treden van die Democratische presidenten die het licht op groen hebben gezet voor militaire avonturen van de Verenigde Staten.

De pretentie van de VS om onder hun nieuwe leiderschap de wereldmacht bij uitstek te zijn, is echter allang achterhaald door de realiteit. De militaire aanwezigheid van de Amerikanen in het Nabije en Midden-Oosten is met weinig succes gepaard gegaan en heeft er alleen maar toe geleid dat de VS het centrale vijandbeeld zijn geworden van de islamitische wereld. In de eigen geopolitieke voortuin, in Centraal- en Zuid-Amerika, is de invloed van de VS nog steeds aanzienlijk, maar het is een onbeminde partner of liever nog het doelwit van illegale immigratie. Dit geldt des te meer omdat het project van een grensmuur met Mexico, zoals bepleit door Donald Trump, achterhaald is.

Wat het trans-Atlantisch bondgenootschap met Europa betreft, probeert Biden van bij zijn aantreden de EU te paaien. Ondanks de verdeeldheid binnen de Unie -zoals eens te meer is gebleken tijdens de Coronacrisis, zal de Europese Unie waarschijnlijk een vorm van passief verzet bieden tegen een hernieuwde hegemoniale beleid van de VS. En zelfs een doorgaans zeer meegaande Angela Merkel is niet langer bereid in te gaan op Amerikaanse eisen, zoals het stopzetten van het Nord Stream 2-project. En voormalige communistische landen die nu lid zijn van de EU, zoals Hongarije, wenden zich steeds meer tot Moskou in plaats van tot Brussel of zelfs Washington.

 Op economisch gebied is China allang de echte mondiale concurrent van de VS en het Westen in zijn geheel geworden. Niet alleen in de Derde Wereld, met name in Afrika ten zuiden van de Sahara, zijn de uiterst financieel sterke en offensieve Chinezen alomtegenwoordig, maar zij krijgen ook steeds meer voet aan de grond in een verzwakt Europa. Zij positioneren zich als concurrenten op het gebied van telecommunicatie en Internet, en de Chinezen bewijzen over het algemeen dat het door de Communistische Partij gecontroleerde staatskapitalisme op economisch en technologisch gebied heel goed opgewassen is tegen het Westerse of Amerikaanse model.

Een andere mondiale politieke factor die de aanspraak van de VS op hegemonie sterk relativeert, is natuurlijk het Rusland van Vladimir Poetin. De Russen zijn allang terug in de wereldpolitiek, zij spelen allang weer een beslissende rol in centrale conflicten in het Midden-Oosten, en zij zijn allang in staat om de opmars van de door de VS gedomineerde NAVO in Oost-Europa een halt toe te roepen – denk aan Oekraïne. Ook wat het staatsbeleid betreft, heeft Rusland besloten de paternalistische weg te volgen die traditioneel is voor de grootste territoriale staat ter wereld, met zijn sterke gezaghebbende leiderschap. Patriottisme, een bewustzijn van traditie en geschiedenis, een beleid gericht op het behoud van de eigen identiteit en een versterking van de gezinnen zijn de stelregels van dit nieuwe Russische beleid. Op deze manier positioneert het Rusland van Poetin zich ook als een wereldwijd dogma-historisch tegenwicht voor de westerse decadentie en de politiek correcte hypocrisie van de westerse politiek, met name die van de VS.
Dit beleid van de VS en het model van hun samenleving als geheel, de “American way of life”, hebben al lang geleden hun aanspraak verloren om zoiets als een baken van democratie en mensenrechten te zijn. Het zijn niet de democratie, de rechtsstaat, de verlichting en het rationalisme die in vroegere tijden uit de VS zijn voortgekomen, maar een reeks onzinnige, destructieve en decadente verschijnselen en bewegingen. Denk bijvoorbeeld aan de MeToo-beweging, Friday for Future of Black Lives Matter. Dit alles, gecombineerd met het onvermogen om wereldwijde militaire conflicten op te lossen, wijst uiteindelijk op het falen van een wereldwijde “Pax Americana”.

Zo de 19de eeuw een Europese eeuw was waarin de Europeanen de wereld domineerden via imperialisme en kolonialisme, dan was de 20e eeuw rond de twee wereldoorlogen een Amerikaanse eeuw en zal de 21e eeuw waarschijnlijk een Chinese eeuw worden – althans in economisch opzicht. Of dit een zegen zal blijken valt sterk te betwijfelen. De Chinese bedreiging is echtre geen reden om een terugkeer naar de Amerikaanse globale hegemonie te wensen.

Vertaling: rv

Oorspronkelijke tekst: https://andreasmoelzer.wordpress.com/



Categorieën:Geopolitiek

Tags: , , , , , , , ,