Waarom staat Europa vijandig tegenover Rusland?

Igor Ivanov (2021)

In zijn baanbrekende werk uit 1871, Rusland en Europa, zette de beroemde Russische en Slavische intellectueel Nikolaj Danilevski zijn theorie uiteen dat “Europa Rusland erkent als iets dat vreemd is aan zichzelf, en niet alleen vreemd, maar ook vijandig”, en dat de fundamentele belangen van Rusland zouden moeten dienen als een “tegenwicht tegen Europa”.

Honderdvijftig jaar zijn verstreken sinds de publicatie van dit boek. De wereld is veranderd. Wat antiglobalisten ook mogen beweren, de snelle ontwikkeling van de moderne technologieën en het gebruik daarvan in ons dagelijks leven heeft ons gedwongen veel van onze overtuigingen over de betrekkingen tussen staten en volkeren te herzien. De uitwisseling van wetenschappelijke informatie, ontdekkingen en kennis, en het delen van onze culturele rijkdom brengen landen dichter bij elkaar en openen mogelijkheden voor ontwikkeling die voorheen niet bestonden. Kunstmatige intelligentie kent geen grenzen en maakt geen onderscheid tussen gebruikers op basis van geslacht of nationaliteit. Naast deze nieuwe kansen wordt de wereld ook geconfronteerd met nieuwe, en in toenemende mate supranationale problemen, waarvan de oplossing onze gezamenlijke inspanningen vereist. De covid-19-pandemie is het meest recente voorbeeld.

Het is in de context van deze snelle veranderingen die ook gevolgen hebben, dat men dezelfde theorie hoort verkondigen dat “Europa vijandig staat tegenover Rusland”. Hoewel de argumenten die voor deze bewering worden aangevoerd nu veel minder genuanceerd lijken dan die van Nikolaj Danilevski.

Toch is het onmogelijk deze kwestie te negeren, omdat het dan uiterst moeilijk zou worden een ernstig buitenlands beleid op lange termijn te ontwikkelen, gezien de leidende rol van Europa op het wereldtoneel.

Maar waarom zou Europa Rusland liefhebben of haten? Hebben wij reden om aan te nemen dat Rusland sterke gevoelens koestert, positieve of negatieve, jegens een ander land? Dit zijn het soort woorden dat wordt gebruikt om de betrekkingen tussen staten in de moderne, onderling afhankelijke wereld te beschrijven. Maar ze zijn, voor het grootste deel, gewoon onaanvaardbaar. De doctrine achter het buitenlands beleid van Rusland issteevast gericht op het waarborgen van de veiligheid, soevereiniteit en territoriale integriteit van het land en op het scheppen van gunstige externe voorwaarden voor zijn geleidelijke ontwikkeling.

Rusland en Europa hebben een lange geschiedenis die verscheidene eeuwen teruggaat. En er zijn oorlogen geweest en perioden van wederzijds voordelige samenwerking gedurende deze geschiedenis. Wat men ook moge beweren, Rusland is een onlosmakelijk deel van Europa, net zoals Europa zonder Rusland onvolledig is.

Het is dus van essentieel belang het intellectuele potentieel niet te richten op vernietiging van de relatie, maar veeleer op de vorming van een nieuw soort relatie die de huidige realiteit weerspiegelt.

Bij het aanbreken van de 21ste eeuw was het voor iedereen duidelijk dat Rusland om objectieve redenen geen volwaardig lid zou kunnen worden van de militaire, politieke en economische associaties die toen in Europa bestonden, te weten de Europese Unie en de NAVO. Daarom zijn er mechanismen in het leven geroepen om de partijen te helpen betrekkingen aan te knopen en op verschillende gebieden samen te werken. Als gevolg daarvan hebben de bilaterale betrekkingen zich in slechts enkele jaren aanzienlijk ontwikkeld. De Europese Unie is Ruslands belangrijkste buitenlandse economische partner geworden, en op vele gebieden zijn kanalen voor wederzijds voordelige samenwerking tot stand gebracht.

De betrekkingen tussen de EU en Rusland zijn de afgelopen jaren echter vastgelopen. In feite is veel van de geboekte vooruitgang nu teruggedraaid. En positieve of negatieve gevoelens over elkaar hebben er niets mee te maken. Dit komt doordat de partijen hun strategische visie op de toekomst van de bilaterale betrekkingen in een snel veranderende wereld zijn kwijtgeraakt.

Tijdens het World Economic Forum in Davos zei de president van de Russische Federatie, Vladimir Poetin, dat Rusland deel uitmaakt van Europa en dat Rusland en Europa cultureel gezien één en dezelfde beschaving vormen. Dit is het uitgangspunt – dat niet op emoties is gebaseerd – dat ten grondslag moet liggen aan het beleid van Rusland in zijn betrekkingen met Europa.

Rusland en de Europese Unie zijn het op veel punten oneens, maar de enige manier om misverstanden uit de weg te ruimen en mogelijkheden te vinden om vooruitgang te boeken, is door middel van dialoog. In dit verband was het recente bezoek van de Hoge Vertegenwoordiger van de EU aan Moskou een noodzakelijke stap in de goede richting, ondanks de kritiek die deze stap van Europese zijde heeft gekregen. Niemand verwachtte “doorbraken” van het bezoek, aangezien de vijandigheden en misverstanden tussen beide partijen te diep waren. Dergelijke bezoeken en contacten moeten echter de norm worden, omdat wij zonder die bezoeken en contacten nooit echte vooruitgang in de bilaterale betrekkingen zullen zien.

Naast de onderwerpen die momenteel op de agenda’s van beide partijen staan, moet de aandacht worden toegespitst op de ontwikkeling van een strategische visie over hoe de betrekkingen tussen de EU en Rusland er in de toekomst moeten uitzien en op de gemeenschappelijke belangen. Het is bijvoorbeeld hoog tijd dat Europa en Rusland de verenigbaarheid van hun respectieve energiestrategieën bespreken, evenals de mogelijke gevolgen van de invoering van “groene energie” in Europa in termen van economische samenwerking met Rusland. Anders zal het te laat zijn, en in plaats van een nieuwe ruimte van wederzijds voordelige samenwerking, zullen wij een zoveelste onoplosbaar probleem hebben.

In zijn boek Russia and Europe erkende Nikolaj Danilevski weliswaar het goede dat Peter de Grote voor zijn land had gedaan, maar verweet hij hem dat hij “koste wat kost van Rusland Europa wilde maken”. Niemand zou zulke beschuldigingen vandaag maken. Rusland is een onafhankelijke speler op het internationale toneel, is dat altijd geweest en zal dat ook altijd blijven, met zijn eigen nationale belangen en prioriteiten. Maar de enige manier om ze ten volle te verwezenlijken is dat het land een actief buitenlands beleid voert. En een van de prioriteiten van dit beleid zijn de betrekkingen met Europa.

Vertaling: rv

Oorspronkelijke tekst: http://www.moderndiplomacy.eu



Categorieën:rusland

Tags: , ,