De verdwijning van Spanje en van het Spaans uit Catalonië

Breizh-Info (2021)

Catalonië is de enige “regio” in de wereld waar activisten voor een onderdrukte taal diegenen zijn die de taal van de staat verdedigen. Want het Spaans is inderdaad aan het verdwijnen uit de zichtbare ruimte in Barcelona. Als je in de Catalaanse hoofdstad rondloopt, zie je bijna geen Castiliaans: de uithangborden van winkels zijn in het Catalaans, de officiële mededelingen van het ajuntament de Barcelona (de gemeenteraad) zijn uitsluitend in het Catalaans, om nog maar te zwijgen van die van de Generalitat, de autonome regering. “Wanneer de autoriteiten mij documenten sturen, begrijp ik niet eens alles”, verklaart deze jonge vrouw uit een regio van Spanje, wier partner Catalaans maar “constitutionalist” is, legt hij in perfect Engels uit. Hij bedoelt dat hij tegen de onafhankelijkheid is. Hij spreekt Catalaans maar begrijpt niet waarom niet alles tweetalig is omdat “het gebruik van enkel het Catalaans Catalonië  van Spanje verwijdert”.

De voorrangstaal in winkels

Aan de vooravond van de verkiezingscampagne voor de vernieuwing van het autonome parlement zagen we dat zelfs de constitutionalistische partijen in het Catalaans of in beide talen adverteren, zelfs het zeer Jacobijnse Vox die het Catalaans gebruikte op hun campagneposters en opriep tot “recuperem Espanya” (laten we Spanje terugwinnen). In de weinige winkels die open zijn, wordt je buiten het  traditionele “Hola!”  (dat het voordeel heeft dat het hetzelfde is in het Catalaans of in het Spaans), in het Catalaans bediend. Volgens een wet uit 2005 is het Catalaans de eerste taal in de openbare ruimte en in de commerciële ruimte. Zelfs op de kleinste affiche staat Spaans altijd op de tweede of zelfs derde plaats, na het Engels, dat alle jonge Catalanen prachtig spreken. De jonge vrouw die wij eerder hebben ontmoet, verzekert ons dat wie geen Catalaans er niet aan moet denken in Catalonië aan de bvak te geraken in winkels. “Iedereen kent wel Spaans, maar mensen spreken je aan in het Catalaans en je moet ze in het Catalaans antwoorden! Dat is in Barcelona. Op de buiten is het nog erger,” roept de vrouw die afkomstig is uit een streek waar Castiliaans koning is.

Drie uur Spaanse les op de school

In de trein, zijn drie Afrikaanse kinderen aan het tateren. Hun moeder spreekt een Afrikaanse taal met hen, terwijl de kinderen onder elkaar uitsluitend Catalaans spreken. En bovenal zingen ze in het Catalaans, een van die kinderliedjes die je op school leert. Het moet gezegd worden dat het Catalaanse schoolsysteem  de voorrang geeft aan het Catalaans: de lessen worden uitsluitend in het Catalaans gegeven, de op de speelplaats en elders op school is Catalaans gebruikelijk en de leerlingen krijgen slechts drie uur Spaans.  De communicatie op de school is uitsluitend in het Catalaans en degenen die Spaans onderwijs voor hun kind wensen, worden doorverwezen naar privéscholen. Volgens de wet moet echter een kwart van de lessen in het Castiliaans worden gegeven, maar deze regeling wordt zelden of nooit gevolgd. Dit leidt tot demonstraties van ouders… niet om Bretons of Gallo te beschermen zoals in Bretagne, maar integendeel, om Spaans te beschermen!

De Spaansgezinde partijen in de stijl van Ciudadanos/Ciudadans (de posters van de rechtse, hevige anti-onafhankelijkheidspartij zijn in het Catalaans aan de vooravond van de verkiezingen) hadden tijdens de crisis van 2017 gevraagd om een wijziging van de onderwijswet. Dat was buiten de separatisten gerekend die deze poging met gigantische manifestaties in de kiem smoorden. Het moet gezegd dat  taalverenigingen in Catalonië zoals Plataforma per la Llenga of Omnium Cultural zeer invloedrijk zijn. De taalkundige en culturele kwestie is hier ook onlosmakelijk verbonden met politieke en institutionele kwesties.

Op de “Passeig de Lluís Campanys” in de buurt van de emblematische “Arc de Triomf” (die echter veel kleiner is dan zijn Parijse tegenhanger) komen we betogers tegen die de lockdown-maatregelen aanklagen. De bordjes die ze omhooghouden en de folders die ze uitdelen zijn volledig in het Spaans. Aha, deze jongens maken deel uit van een organisatie die gelinkt is aan Spaanse en… Spaansgezinde protestpartijen! Ondanks het onvermijdelijke gebruik van het Catalaans door “constitutionalistische” formaties die zich tot Catalanen willen wenden, is de taal nog steeds een onderscheidende factor die Spaansgezinden en pro-onafhankelijkheidsgezinde Catalanen onderscheidt.

Radicalisering

Elke gesprekspartner die we ontmoeten wil maakt duidelijk waarvoor hij staat:“Hier zijn we voor onafhankelijkheid of tegen onafhankelijkheid, maar er is geen middenweg”. De oplopende spanningen en, het is waar, de koppigheid van de kant van Spanje en vooral van de regeringen van de PP, hebben de kampen geradicaliseerd. Er zijn “gematigde onafhankelijken” (Pere Aragonès, de toekomstige ERC-voorzitter van de Generalitat, is een van hen) en “gematigde constitutionalisten” (de linksen van Podemos die een “derde weg” voorstaan en de onafhankelijkheid niet volledig afschrijven maar geen echte autonomisten meer zijn.

Talloze balkons zijn versierd met de onafhankelijkheidsvlag, of met spandoeken ter ondersteuning van de Catalaanse politieke gevangenen (in Catalonië zitten ministers opgesloten en niet voor verduistering zoals in Frankrijk), zelfs de elegante ouderen in Barcelona dragen trots het gele lint. Het pro-onafhankelijkheidskamp heeft de openbare ruimte duidelijk ingenomen. Je ziet hier nauwelijks een Spaanse vlag… Ook hier is de “loskoppeling van Madrid” compleet!

Het moet gezegd dat met de ruime status van autonomie, Spanje geleidelijk verdwijnt uit het dagelijkse leven van de Catalanen. In de straten van Barcelona zijn de enige sporen van Spanje die overblijven een paar auto’s van de nationale politie (die concurreert met de Mossos d’Esquadra, de autonome politie) en de Renfe-treinen. Al het andere, van de communicatie over covid-preventiemaatregelen tot en met de organisatie van de verkiezingen, wordt beheerd door het stadsbestuur of door de Generalitat, waarvan het logo alomtegenwoordig is in de openbare ruimte.

Vox, een rijzende ster

In een stembureau, zien we een door VOX gemandateerde bijzitter. Vox is de protestpartij bij uitstek met een programma dat tegen immigratie en hevig tegen de onafhankelijkheid gekant is. Het boegbeeld van de partij in Catalonië is Ignacio Garriga, een orthodontist van Afrikaanse afkomst.

De militanten van VOX worden niet zo strak binnen het gareel gehouden als bijvoorbeeld de leden van het Franse RN. Zo is het niet ongewoon om tijdens demonstraties van VOX ook neofascisten tegen te komen. Om nog maar te zwijgen van de herdenkingen voor Franco en de Falange die zij bijwonen.

De intrede van Vox in het Catalaanse parlement is dan ook een evenement, temeer daar de partij in kwestie veel stemmen wint onder de rechtse kiezers die tegen de onafhankelijkheid zijn. De PP komt nauwelijks nog boven de 3% uit, terwijl Ciudadanos van 36 naar… 6 zetels gaat! Heeft de vloek van Manuel Valls zijn oude vrienden aangetast?

Blank Barcelona

Dat een formatie als Vox tot dan toe in Spanje ontbrak, terwijl populistisch anti-immigratie rechts al meer dan 20 jaar in heel Europa opgang maakt, werd meestal verklaard door de erfenis van het Franco-regime. De linkse media waren ervan overtuigd dat Spanje en Portugal vanwege de herinnering aan Franco en Salazar allergisch waren voor “extreemrechts”. Een zekere solidariteit met immigranten van buiten Europa als herinnering aan de jaren dat Spanjaarden en Portugezen ook ballingen waren, vooral in Frankrijk, zou ook een onneembare horde zijn voor extreemrechts.

Als je door de straten van Barcelona wandelt, besef je snel dat er een andere verklaring is. In het centrum zijn de enige immigranten die je ziet een paar Aziaten, plus vertegenwoordigers van het Indiase subcontinent die de talloze plaatselijke kruidenierszaken runnen. Maar geen sluiers of profetenbaarden! De Catalanen weten niet wat immigratie is en ze kennen geen immigranten! Om hen te ontmoeten, moet je diep in de immense voorsteden gaan waar Afrikaanse en Arabische immigranten sterk in de minderheid zijn in vergelijking met de Zuid-Amerikaanse katholieken. En toch is Catalonië de provincie van Spanje met de meeste moslims, vooral aan de rand van de Middellandse Zee. Maar de Mohammedaanse aanwezigheid in de straten heeft niets gemeen met die in Nantes of Rennes, bijvoorbeeld. De straat van Barcelona is grotendeels blank en de Catalaanse partijen staan eerder vrijgevig tegenover tegenover immigranten. Onze aankomst in Parijs aan het eind van ons verblijf in Catalonië vormde een schril contrast. Vergeleken met Barcelona is de Franse hoofdstad een district van Lagos of Algiers geworden!

Contra-reconquista?

Als de “migratiecrisis” die in Spanje op gang begint te komen, wordt bevestigd en zodanig wordt versterkt dat zij dezelfde proporties aanneemt als elders in Europa, bereikt, zou de situatie op politiek niveau wel eens kunnen veranderen. Enkele jaren geleden hadden uitbraken van een anti-islamdiscours de ultranationalistische wijken van de Baskische voorsteden bereikt. De opkomst van Vox weerspiegelt, afgezien van het geschil over de eenheid van Spanje, ook deze evolutie: de islam begint geleidelijk Spanje binnen te dringen. Sinds het einde van de Reconquista heeft Spanje dat niet meer meegemaakt. Deze evolutie mag dan nog weinig aanwezig zijn het straatbeeld in Catalonië, ze zou wel eens een aantal politieke zekerheden – ook in het kamp van de separatisten – op de helling kunnen zetten…

Vertaling: rv

Oorspronkelijke tekst en illustratie: https://www.breizh-info.com/2021/02/22/159358/catalogne-leffacement-progressif-de-lespagne-et-de-lespagnol-reportage/



Categorieën:Internationaal

Tags: , , , ,