Noord-Catalonië: Het Berenfestival, een heidens overblijfsel dat intact is gebleven

Llorenç Perrié Albanell

Veel van de heidense feesten werden, bij gebrek aan beter, overgenomen door de christelijke godsdienst die evenwel botste met de geestelijke en spirituele wereld van de Europeanen van weleer, wier levensstijl werd bepaald door de cyclus van de seizoenen. Fragmenten van oude gebruiken zijn tot ons gekomen door deze syncretismen en weinig feesten zijn intact tot ons gekomen. Het Berenfeest in Noord-Catalonië, dat in februari plaatsvindt is een uitzondering.

Imbolc, op 1 februari, is een Keltisch feest van het licht. Een maand na de gewijde periode van de winterzonnewende, beginnen de dagen te lengen. De naam Imbolc is verbonden met het zogen van pasgeboren lammetjes, in overeenstemming met het opkomen van de melk bij de ooien en het ontwaken van de planten. De zon kondigt haar terugkeer aan, dus is het de komst van de lente die zowel door de Kelten als door de Germanen wordt gevierd. Eén februari is ook de dag van Brigit, moedergodin, weldoener en beschermster, vooral van de kudden. Een Ierse tekst uit de 10e eeuw beschrijft Brigit als de dochter van de grote god Dagda. In dezelfde periode moet ook het Romeinse feest Lupercalia worden genoemd, dat op 15 februari wordt gevierd ter ere van Lupercus, de beschermgod van de kudden, die overeenkomsten vertoont met Pan.

Symbolische dimensie van het Berenfeest

De feesten in Noord Catalonië zijn talrijk, goigs dels ous (eierhymnen, feest dat plaatsvindt met Pasen, verwant met Ostara), Sant Joan (de vuren van Sint Jan, verwant met de zomerzonnewende), enz… De folklore is er even rijk als gevarieerd, de keuze zal hier, zoals de titel van het artikel aangeeft, vallen op een van de oudste van de feesten, het feest van de beer. De traditionele feesten, over het algemeen religieus, heidens-christelijk, agrarisch of historisch, zijn cyclisch en vinden plaats op een vaste datum, vergen voorbereiding en dus een onderdompeling in de wereld van de traditie. Hierdoor kan een band tussen de generaties worden gehandhaafd en kunnen de geesten voortdurend worden gekatalyseerd; het gevoel tot de dorps-, provinciale of nationale gemeenschap te behoren is permanent. Het Berenfeest vindt zijn oorsprong in de heidense riten van de vruchtbaarheid, de strijd van het leven (de wedergeboorte in de lente), de strijd tegen de winterse dood. Het Berenfeest vindt plaats in Céret, Prats de Mollo en Saint Laurent de Cerdans. Over het algemeen vindt het plaats tussen januari en februari, net zoals het carnavalsfeest. Het carnavalsfeest volgt de logica van het oude heidense feest Imbolc (oude Keltische naam, voorchristelijke tijd) waar het nodig was de nederlaag van de winter tegen de lente te vieren met enigszins ongebreidelde festiviteiten, vandaar de oude vorm die bestond uit het nabootsen van een jacht, het spel, dat de ter dood gebrachte winter personifieerde. De dorpelingen die het winterkamp vertegenwoordigden, moesten gekleed zijn in dierenhuiden en strohoeden. In Vallespir wordt het beeld van de winter verpersoonlijkt door de beer. Ok vandaag wordt dit feest nog steeds gevierd en kent het een groot succes. Het verloop van het feest kan, voor stille bezoekers, nogal luidruchtig overkomen. De mannen van het dorp, jagers, gaan de beroemde beer wekken, slapend in zijn grot.  Hij wordt meestal belichaamd door een of meer, bij voorkeur enigszins struise deelnemers, als van oudsher gekleed als in de oudheid in een dierenvacht, het gezicht en de handen bedekt met roet. Dat laatste is een belangrijk detail tijdens de aanvallen. Eenmaal wakker, stormt onze valse beer op iedereen af, zonder onderscheid, en smeert hen dan in met dit beroemde roet. Dit gebaar zou de vruchtbaarheid van de vrouwen stimuleren. Het feest gaat meestal gepaard met traditionele muziek: één lied komt vaak terug, het berenlied. Muziek, geschreeuw, achtervolgingen in de straten, geluiden van botsende stokken, rotjes en dergelijke brengen het dorp in een opgewonden sfeer! De legende wordt in het Catalaans verteld, gelukkig maar, want zo het ritueel behoudt al zijn betekenis. Uiteraard komen de dorpelingen als grote winnaars uit deze strijd. De beer wordt op het plein met een bijl geschoren, en als bij toverslag wordt hij weer mens, de lente, het leven heeft het uiteindelijk gewonnen van de duisternis van de winter.

Vertaling: rv

Oorspronkelijke tekst: Imbolc et la fête de l’Ours – Terre et Peuple – Résistance Identitaire Européenne



Categorieën:Mythologie, Traditie

Tags: , , ,